سوگیری تازگی
ذهن به اتفاقهای تازه وزن بیشتری میدهد. اگر بازار سه ماه بالا رفته، حس میکنیم همیشه بالا میرود. اگر دو ماه ریخته، حس میکنیم دیگر هیچوقت درست نمیشود.
به این حالت سوگیری تازگی میگویند. خاطرهٔ تازه پررنگتر است، ولی برای پیشبینی آینده لزوماً مهمتر نیست.
بازار دوره دارد
شاخص کل بورس تهران در سالهای مختلف دورههای رشد تند، ریزش و ماهها رکود داشته. کسی که فقط یک دورهٔ کوتاه را دیده، همان را «طبیعی بازار» میداند.
کسی که اوایل سال ۱۳۹۹ وارد شد، در چند ماه اول رشدی دید که کمتر در تاریخ بورس تکرار شده؛ و همین تجربه انتظارش از سالهای بعد را خراب کرد.
سکه حافظه ندارد
اگر سکهای پنج بار پشت سر هم شیر بیاید، خیلیها فکر میکنند بار ششم «حتماً» خط میآید. بعضی دیگر فکر میکنند «این سکه شیر میآورد». هر دو غلط است: سکهٔ سالم هر بار نصفنصف است.
بازار سکه نیست و روند دارد، ولی همین خطا آنجا هم هست: «پنج روز منفی بوده، پس فردا مثبت است» یا «پنج روز مثبت بوده، پس ادامه دارد». چند روز اخیر به تنهایی دربارهٔ فردا خیلی کم میگوید.
با یک دوره برنامه نریز
اشتباه رایج این است که بازده چند ماه اخیر را مبنای انتظار سالهای بعد بگذاری. کسی که بعد از سه ماه رشد ۲۰ درصدی فکر میکند «سالی ۸۰ درصد» عادی است، با اولین رکود ناامید میشود و احتمالاً در بدترین زمان میفروشد.
برای انتظار واقعی، چند سال را با هم نگاه کن: سالهای خوب، بد و راکد.
خلاصهٔ درس
ذهن به اتفاقهای تازه وزن بیشتری میدهد و آنها را به کل آینده تعمیم میدهد.
سکه حافظه ندارد؛ چند روز پشت سر هم یکجور بودن، دلیل تغییر یا ادامه نیست.
کار امروز: نمودار شاخص کل را در پنج سال گذشته ببین و دورههای رشد، ریزش و رکود را بشمار.
واژههای این درس
- شاخص کل
- عددی که حال کل بورس را نشان میدهد؛ بالا رفتنش یعنی روی هم قیمت شرکتها، بهخصوص بزرگها، بالا رفته.
خودت را بسنج
۱.سکهٔ سالمی پنج بار پشت سر هم شیر آمده. احتمال شیر آمدن در بار ششم چقدر است؟
- الف)نصف، مثل همیشه
- ب)خیلی کمتر از نصف
- ج)خیلی بیشتر از نصف
- د)صفر
دیدن جواب
جواب: الف) نصف، مثل همیشه
سکه حافظه ندارد؛ هر پرتاب جدا از پرتابهای قبلی است.
۲.هر جمله را به خطایش وصل کن
- «پنج روز منفی بوده، فردا حتماً مثبت است»
- «سه ماه رشد کرده، همیشه رشد میکند»
- «این بازار دیگر هیچوقت درست نمیشود»
دیدن جواب
- «پنج روز منفی بوده، فردا حتماً مثبت است»
- سکه حافظه ندارد
- «سه ماه رشد کرده، همیشه رشد میکند»
- سوگیری تازگی
- «این بازار دیگر هیچوقت درست نمیشود»
- ترس از دورهٔ اخیر
هر سه، چند روز یا ماه اخیر را به کل آینده تعمیم میدهند.
۳.برای اینکه انتظار واقعیتری از بازار داشته باشی، بهتر است…
- الف)چند سال پشت سر هم را با هم نگاه کنی
- ب)فقط ماه گذشته را ببینی
- ج)فقط بهترین سال را مبنا بگذاری
- د)فقط بدترین سال را مبنا بگذاری
دیدن جواب
جواب: الف) چند سال پشت سر هم را با هم نگاه کنی
چند سال با هم، هم دورههای خوب را نشان میدهد هم بد را.