پولی که رفته
هزینهٔ ازدسترفته پولی است که دیگر برنمیگردد، هر کاری بکنی. منطقی این است که در تصمیمهای بعدی اثری نداشته باشد. ولی ما اغلب برعکس عمل میکنیم: «اینهمه پول برایش دادهام، نمیشود ولش کنم».
در یک آزمایش مشهور، بیش از نیمی از آدمها گفتند به سفری میروند که پول بیشتری برایش دادهاند، حتی وقتی در آزمایش فرض شده بود سفر ارزانتر را بیشتر دوست دارند.
اثر مالکیت
اثر دیگری هم هست: چیزی که مال ماست، به نظرمان ارزشمندتر میآید. کانمن، نچ و تالر به گروهی لیوان دادند و از گروه دیگر خواستند همان لیوان را بخرند. صاحبان لیوان برای فروش، حدود دو برابر قیمتی را میخواستند که خریدارها حاضر بودند بدهند.
در بازار، سهمی که مدتها داری و با آن خاطره داری، به نظرت بیشتر از ارزشش میآید.
«سه سال است نگهش داشتهام»
خیلیها سهمی دارند که سالهاست ضرر میدهد و میگویند «اینهمه صبر کردهام، حالا که نمیفروشم». سه سال صبر هزینهٔ ازدسترفته است؛ چه بفروشی چه نه، برنمیگردد.
سؤال درست دربارهٔ سه سال آینده است: این پول در همین سهم بهتر کار میکند یا جای دیگر؟ اگر جواب «جای دیگر» است، سه سال گذشته دلیل ماندن نیست.
عاشق سهم نشو
اشتباه رایج این است که سهم را جزئی از هویتت بدانی؛ از آن دفاع کنی، با منتقدهایش بحث کنی و افتش را توهین شخصی حس کنی. شرکت نمیداند تو صاحب سهمش هستی.
سهم ابزاری برای رسیدن به هدف مالی توست. اگر دیگر به هدفت کمک نمیکند، عوض کردنش شکست نیست؛ تصمیم است.
تمرین سبد خالی
یک تمرین ساده: فرض کن امروز همهٔ سهمهایت را فروختهای و فقط پول نقد داری. حالا سبدت را از اول بچین. کدام سهمها دوباره به سبد برمیگردند؟
سهمهایی که در این تمرین دوباره انتخابشان نمیکنی، احتمالاً فقط به خاطر گذشته یا دلبستگی در سبدت ماندهاند. لازم نیست همان روز بفروشی؛ ولی باید دلیلی تازه برای نگه داشتنشان پیدا کنی.
خلاصهٔ درس
پولی که رفته برنمیگردد؛ نباید دلیل ماندن در یک تصمیم باشد.
چیزی که مال ماست به نظرمان ارزشمندتر میآید؛ برای همین دل کندن از سهم سخت است.
کار امروز: تمرین سبد خالی را انجام بده و ببین کدام سهمها را دوباره انتخاب نمیکنی.
خودت را بسنج
۱.کدام جمله هزینهٔ ازدسترفته را درست در نظر میگیرد؟
- الف)«گذشته برنمیگردد؛ از امروز به بعد کدام بهتر است؟»
- ب)«اینهمه صبر کردهام، نمیفروشم»
- ج)«پولی که دادهام باید برگردد»
- د)«تا وقتی ضرر دارد، نگه میدارم»
دیدن جواب
جواب: الف) «گذشته برنمیگردد؛ از امروز به بعد کدام بهتر است؟»
تصمیم درست فقط به آینده نگاه میکند؛ گذشته را نمیشود عوض کرد.
۲.هر جمله را به تلهاش وصل کن
- «اینهمه پول برایش دادهام»
- «سهم من از بقیه بهتر است، چون مال من است»
- «از این سهم دفاع میکنم»
دیدن جواب
- «اینهمه پول برایش دادهام»
- هزینهٔ ازدسترفته
- «سهم من از بقیه بهتر است، چون مال من است»
- اثر مالکیت
- «از این سهم دفاع میکنم»
- دلبستگی به سهم
هر سه، تصمیم را از امروز و آینده به گذشته و احساس میبرند.
۳.در تمرین سبد خالی، سهمی را دوباره انتخاب نکردی. این یعنی…
- الف)باید دلیل تازهای برای نگه داشتنش پیدا کنی یا آن را دوباره بسنجی
- ب)باید همین حالا بفروشی
- ج)تمرین اشتباه است
- د)سهم حتماً بد است
دیدن جواب
جواب: الف) باید دلیل تازهای برای نگه داشتنش پیدا کنی یا آن را دوباره بسنجی
تمرین سبد خالی دستور فروش نمیدهد؛ فقط نشان میدهد کجا دلیل تازه لازم است.