سوگیری تأیید
وقتی به چیزی باور داریم، ذهن خبرهایی را که تأییدش میکنند راحتتر میبیند، بیشتر باور میکند و بهتر به یاد میآورد. خبرهای مخالف را یا نمیبینیم، یا «بیاهمیت» و «کار رقیب» میدانیم. به این حالت سوگیری تأیید میگویند.
این کار عمدی نیست؛ ذهن تند ما از ناسازگاری بدش میآید و ترجیح میدهد باورهایش دست نخورند.
در بازار چه شکلی است
کسی که سهمی خریده، دنبال تحلیلهایی میگردد که میگویند سهم بالا میرود و عضو گروههایی میشود که همه همان سهم را دارند. گزارش ضعیف شرکت را «موقتی» میداند و گزارش خوب را «شروع رشد».
نتیجه این است که هرچه بیشتر میخواند، مطمئنتر میشود؛ در حالی که فقط یک طرف ماجرا را خوانده است.
گزارش ماهانهای که دیده نشد
فرض کن سهمی داری و فروش ماهانهٔ شرکت در کدال سه ماه پشت سر هم کمتر از سال قبل بوده. در همین مدت، کانالی که دنبال میکنی هر روز از «آیندهٔ درخشان» شرکت مینویسد.
ذهن تو پیامهای کانال را هر روز میبیند و گزارشهای کدال را فقط وقتی میبیند که دنبالشان بگردی. اگر نگردی، تا روزی که قیمت این ضعف را نشان دهد، فقط یک طرف داستان را شنیدهای.
گروهی که همه همنظرند
گروههایی که همه یک سهم را دارند و فقط از خوبیهایش میگویند، حس امنیت میدهند. ولی این امنیت از تکرار است، نه از دلیل.
اگر در گروهی هیچکس هیچوقت نظر مخالف نمیدهد، یا کسی که میدهد بیرون میرود، آنجا بیشتر جای آرام شدن است تا جای فکر کردن.
دلیل مخالف را بنویس
یک راه ساده: قبل از هر خرید، سه دلیل بنویس که چرا ممکن است اشتباه کنی. بعد هر ماه آنها را دوباره بخوان و ببین کدام اتفاق افتاده.
راه دیگر این است که عمداً بهترین تحلیل مخالف را پیدا کنی و بپرسی «اگر این درست باشد، چه چیزی را از دست دادهام؟». این کار باورت را خراب نمیکند؛ محکمترش میکند یا به موقع عوضش میکند.
خلاصهٔ درس
ذهن خبرهای موافق باورش را بیشتر میبیند و خبرهای مخالف را کماهمیت میداند.
گروههای همنظر حس امنیت میدهند، ولی این امنیت از تکرار است، نه از دلیل.
کار امروز: برای یکی از سهمهایت سه دلیل بنویس که چرا ممکن است اشتباه کرده باشی.
واژههای این درس
- کدال
- سامانهٔ رسمی که شرکتهای بورسی گزارشها و صورتهای مالیشان را آنجا منتشر میکنند.
خودت را بسنج
۱.کدام کار نمونهٔ سوگیری تأیید است؟
- الف)فقط تحلیلهایی را بخوانی که با خرید تو موافقاند
- ب)گزارشهای کدال شرکت را مرتب بخوانی
- ج)قبل از خرید دلیلهای مخالف را بنویسی
- د)سهم را با همگروههایش مقایسه کنی
دیدن جواب
جواب: الف) فقط تحلیلهایی را بخوانی که با خرید تو موافقاند
سوگیری تأیید یعنی دنبال تأیید بگردی و نظر مخالف را نبینی.
۲.هر کار را به اثرش وصل کن
- فقط خواندن تحلیلهای موافق
- نوشتن سه دلیل مخالف قبل از خرید
- خواندن گزارشهای کدال
دیدن جواب
- فقط خواندن تحلیلهای موافق
- اطمینانی که از تکرار آمده
- نوشتن سه دلیل مخالف قبل از خرید
- دیدن هر دو طرف
- خواندن گزارشهای کدال
- دیدن عددها به جای حرفها
دیدن هر دو طرف، تصمیم را محکمتر میکند.
۳.تحلیلی خواندی که میگوید سهمت گران است. واکنش بهتر؟
- الف)دلیلهایش را با دلیلهای خودت مقایسه کنی
- ب)دنبال تحلیلی بگردی که بگوید ارزان است
- ج)نویسنده را بیسواد بدانی
- د)تحلیل را نخوانده رد کنی
دیدن جواب
جواب: الف) دلیلهایش را با دلیلهای خودت مقایسه کنی
تحلیل مخالف یک فرصت است برای دیدن چیزی که شاید از دست دادهای.
۴.برای هر سهم سبدت سه دلیل مخالف مینویسی، بهترین تحلیل مخالف را میخوانی و گزارشهای تازهٔ کدال را میبینی. در پایان این چرخه چه میکنی؟
- الف)دلیلهایت را دوباره میسنجی
- ب)فقط تحلیلهای موافق را نگه میداری
- ج)نظر دوستانت را جای دلیل میگذاری
- د)کاری نمیکنی، چون یک بار فکر کردهای
دیدن جواب
جواب: الف) دلیلهایت را دوباره میسنجی
چرخه با سنجیدن دوبارهٔ دلیلها تمام میشود. آن را مثلاً هر ماه تکرار کن، نه فقط روز خرید.