پول، پول است
ریچارد تالر، اقتصاددانی که نوبل اقتصاد گرفت، نشان داد ما پول را در «حسابهای ذهنی» جدا نگه میداریم: پول حقوق، پول عیدی، پول سود بورس. با هر کدام هم جور دیگری رفتار میکنیم.
مثلاً پولی را که از سود به دست آمده راحتتر خرج میکنیم یا ریسک میکنیم، با اینکه یک میلیون تومان سود دقیقاً همانقدر میارزد که یک میلیون تومان حقوق.
«پول سود است، مهم نیست»
یکی از رایجترین حسابهای ذهنی در بازار این است: «اصل پولم را برداشتم، بقیه سود است و میتوانم با آن ریسک کنم». تالر و جانسون این را «اثر پول برنده» نام گذاشتند، مثل کسی که در قمارخانه بُرده و با پول بُرده راحتتر شرط میبندد.
ولی سود هم پول توست. اگر از دستش بدهی، همانقدر فقیرتر شدهای که اگر از حقوقت از دست میدادی.
سبدی که دو سبد بود
فرض کن کسی ۱۰۰ میلیون در بورس دارد: ۷۰ میلیون اصل پول و ۳۰ میلیون سود. اصل پول را با دقت در صندوق و سهمهای بزرگ گذاشته، ولی ۳۰ میلیون سود را روی سهمهای پرنوسان کوچک ریخته، چون «پول خودم نیست».
اگر آن ۳۰ میلیون به ۱۰ میلیون برسد، سبدش از ۱۰۰ به ۸۰ میلیون رسیده؛ ۲۰ درصد ضرر کل سرمایه، نه «فقط سود».
سود را جدا حساب نکن
اشتباه رایج این است که سود را «پول بازی» بدانی و قانونهایت را برایش شل کنی. اندازهٔ هر معامله را به کل سبد بسنج، نه به اینکه این پول از کجا آمده.
اگر قانونت این است که در یک سهم بیشتر از ۱۰ درصد سبد نگذاری، این قانون برای پول سود هم همان است.
یک سبد، یک قانون
راه ساده این است که همهٔ پولت را یک سبد ببینی و برایش یک برنامه داشته باشی: چند درصد در صندوقهای کمریسک، چند درصد در سهم، حداکثر چند درصد در یک سهم.
هر چند ماه، سبد را با همین برنامه مقایسه کن. اگر بخش پرریسک به خاطر سود بزرگ شده، شاید وقت آن باشد که دوباره به نسبتهای برنامه برگردی.
خلاصهٔ درس
ما پول را در حسابهای ذهنی جدا نگه میداریم و با پول سود راحتتر ریسک میکنیم.
سود هم پول توست؛ از دست دادنش یعنی کم شدن کل سرمایه.
کار امروز: کل سبدت را با یک عدد بنویس و ببین چند درصدش در پرریسکترین سهمهاست.
خودت را بسنج
۱.کسی ۱۰۰ میلیون دارد که ۳۰ میلیونش سود است. اگر آن ۳۰ میلیون به ۱۰ میلیون برسد، کل سرمایهاش چقدر ضرر کرده؟
- الف)۲۰ درصد
- ب)صفر؛ فقط سود رفته
- ج)۶۷ درصد
- د)۳۰ درصد
دیدن جواب
جواب: الف) ۲۰ درصد
از ۱۰۰ به ۸۰ میلیون رسیده، یعنی ۲۰ درصد کل سرمایه. سود جدا از سرمایه نیست.
۲.هر فکر را به حقیقتش وصل کن
- «این پول سود است، ریسکش مهم نیست»
- «اصل پولم را برداشتم، دیگر ضرر نمیکنم»
- «عیدی را میشود روی سهم داغ گذاشت»
دیدن جواب
- «این پول سود است، ریسکش مهم نیست»
- سود هم پول توست
- «اصل پولم را برداشتم، دیگر ضرر نمیکنم»
- هر کاهش ارزش سبد، ضرر است
- «عیدی را میشود روی سهم داغ گذاشت»
- پول از هر جا آمده باشد، یک قانون دارد
پول برچسب ندارد؛ برچسبها در ذهن ماست.
۳.قانون تو «حداکثر ۱۰ درصد سبد در یک سهم» است و پولی که میخواهی بگذاری از سود آمده. چه کار درستتر است؟
- الف)همان قانون ۱۰ درصد را اجرا کنی
- ب)چون سود است، قانون را کنار بگذاری
- ج)همهٔ سود را روی یک سهم بگذاری
- د)سود را جدا و بدون قانون معامله کنی
دیدن جواب
جواب: الف) همان قانون ۱۰ درصد را اجرا کنی
قانون برای کل سبد است، نه برای پولی با یک برچسب خاص.