عددی که ذهن به آن میچسبد
تورسکی و کانمن در یک آزمایش مشهور، چرخ شانسی را جلوی آدمها چرخاندند که فقط روی ۱۰ یا ۶۵ میایستاد. بعد پرسیدند چند درصد کشورهای عضو سازمان ملل آفریقاییاند.
میانهٔ جواب کسانی که عدد ۱۰ را دیده بودند ۲۵ درصد بود و میانهٔ جواب کسانی که ۶۵ را دیده بودند ۴۵ درصد؛ با اینکه همه میدانستند چرخ شانسی است. به این اثر لنگر میگویند: اولین عددی که میبینیم، حدس بعدی را به سمت خودش میکشد.
لنگرهای بازار
در بازار سه لنگر از همه رایجترند: قیمتی که خودت خریدهای، بالاترین قیمتی که سهم قبلاً دیده، و قیمت «گرد» مثل ۱۰ هزار تومان.
بازار هیچکدام را نمیشناسد. قیمت خرید تو فقط برای تو مهم است؛ بقیهٔ خریدارها و فروشندهها اصلاً نمیدانند تو چند خریدهای.
«قبلاً ۲ برابر این بود»
بعد از ریزش ۱۳۹۹ خیلیها سهمهایی را که از سقفشان نصف شده بودند «ارزان» میدانستند، فقط چون قبلاً گرانتر بودند. بعضی از این سهمها سالها طول کشید تا به سقف قبلی برسند و بعضی هنوز نرسیدهاند.
سقف قبلی در اوج هیجان ساخته شده بود؛ معیار ارزش نبود. «ارزان» یعنی قیمت پایین نسبت به ارزش شرکت، نه نسبت به یک روز خاص در گذشته.
منتظر «سر به سر» نمان
خیلیها میگویند «فقط بگذار به قیمت خریدم برگردد، بعد میفروشم». این یعنی تصمیم فروش را به عددی گره زدهای که فقط در ذهن خودت معنی دارد.
ممکن است سهم هرگز به آن قیمت برنگردد، یا برگردد ولی در این مدت پولت در سهم بهتری کار نکرده باشد. تصمیم را با وضع امروز شرکت بگیر، نه با رسید خریدت.
لنگر را عوض کن
یک راه ساده این است که لنگر را عمداً عوض کنی: به جای قیمت خرید، نسبت قیمت به سود (P/E) را با سهمهای همگروه مقایسه کن. به جای سقف قبلی، ببین سود شرکت در آن زمان چقدر بود و امروز چقدر است.
حتی نوشتن حد ضرر بر اساس درصد پولت (مثلاً حداکثر ۲ درصد کل سبد) به جای «قیمت خرید» کمک میکند ذهنت کمتر به یک عدد بچسبد.
خلاصهٔ درس
اولین عددی که میبینیم، تصمیمهای بعدی را به سمت خودش میکشد؛ حتی اگر شانسی باشد.
قیمت خرید، سقف قبلی و عددهای گرد لنگرهای رایج بازارند و بازار هیچکدام را نمیشناسد.
کار امروز: برای یک سهم سبدت، به جای قیمت خرید، قیمت امروز را با سود شرکت بسنج و بنویس ارزان است یا گران.
واژههای این درس
- حد ضرر
- قیمتی که از قبل تعیین میکنی تا اگر سهم به آن رسید بفروشی و ضرر بزرگتر نشود.
- P/E
- قیمت سهم تقسیم بر سود هر سهم؛ یعنی با سود فعلی، چند سال طول میکشد پولت برگردد.
خودت را بسنج
۱.سهمی از ۳۰ هزار تومان به ۱۵ هزار رسیده. کدام جمله درستتر است؟
- الف)فقط با این اطلاعات نمیشود گفت ارزان است؛ باید با ارزش شرکت سنجید
- ب)حتماً ارزان است چون نصف شده
- ج)حتماً به ۳۰ هزار برمیگردد
- د)حتماً باز هم پایین میآید
دیدن جواب
جواب: الف) فقط با این اطلاعات نمیشود گفت ارزان است؛ باید با ارزش شرکت سنجید
قیمت قبلی لنگر است، نه معیار ارزش. ارزانی را با سود و دارایی شرکت میسنجند.
۲.هر لنگر را به سؤال درستی که جایش باید پرسید وصل کن
- قیمتی که خریدهام
- سقف قبلی سهم
- عدد گرد ۱۰ هزار تومان
دیدن جواب
- قیمتی که خریدهام
- امروز این سهم را میخریدم؟
- سقف قبلی سهم
- آن سقف با چه سودی ساخته شد؟
- عدد گرد ۱۰ هزار تومان
- این قیمت با ارزش شرکت چه نسبتی دارد؟
هر لنگر را با یک سؤال دربارهٔ امروز و ارزش واقعی عوض کن.
۳.سهمی را به ۲۰ هزار خریدهای، به ۲۶ هزار رسیده و حالا ۲۲ هزار است. لنگر ذهن کجاست اگر حس کنی «۴ هزار تومان ضرر کردهام»؟
- الف)روی سقف ۲۶ هزار
- ب)روی قیمت خرید ۲۰ هزار
- ج)روی ارزش شرکت
- د)هیچ لنگری ندارد
دیدن جواب
جواب: الف) روی سقف ۲۶ هزار
تو هنوز ۲ هزار تومان سود داری؛ حس ضرر از مقایسه با سقف ۲۶ هزار میآید.