سقف و کف یک روز
قیمت هر سهم در یک روز فقط می‌تواند تا حد مشخصی بالا یا پایین برود. به این حد «دامنهٔ نوسان» می‌گویند. مثلاً اگر دامنه ۵ درصد و قیمت دیروز ۱۰۰۰ تومان باشد، امروز قیمت بین ۹۵۰ تا ۱۰۵۰ تومان می‌ماند.
دامنهٔ نوسان در همهٔ بازارها یکی نیست؛ مثلاً در بورس و فرابورس معمولاً چند درصد است و در بازار پایه کمتر. این محدودیت جلوی بالا و پایین رفتن خیلی تند قیمت در یک روز را می‌گیرد. اگر خبر خیلی خوب یا خیلی بد بیاید، ممکن است قیمت چند روز پشت سر هم به سقف یا کف دامنه بخورد تا به قیمتی که بازار قبول دارد برسد.
آخرین قیمت و قیمت پایانی
«آخرین قیمت» قیمت آخرین معاملهٔ انجام‌شده است. «قیمت پایانی» میانگین وزنی قیمت معاملات آن روز است و مبنای دامنهٔ روز بعد. پس دامنهٔ فردا را قیمت پایانی امروز تعیین می‌کند.
مثلاً اگر امروز بیشتر معاملات حدود ۱۰۲۰ تومان انجام شده باشد ولی آخرین معامله در لحظهٔ آخر ۱۰۵۰ بوده، آخرین قیمت ۱۰۵۰ است ولی قیمت پایانی نزدیک ۱۰۲۰ می‌شود. فردا سقف و کف دامنه بر اساس همین ۱۰۲۰ حساب می‌شود. برای همین وقتی می‌گویند سهم امروز چند درصد مثبت بسته شد، معمولاً منظور تغییر قیمت پایانی است.
یک روز واقعی در نمودار
هر شمع در این نمودار یک روز از یک سهم واقعی است. روز علامت‌خورده روزی است که قیمت خیلی جابه‌جا شد، ولی باز هم از سقف و کف دامنه بیرون نرفت.
این نمودار از داده‌های واقعی بورس تهران ساخته شده و هر روز شبانه به‌روز می‌شود. بالای هر شمع یعنی بالاترین قیمتی که آن روز معامله شد و پایینش یعنی کمترین قیمت. اگر دقت کنی، می‌بینی هیچ شمعی بیشتر از اندازهٔ دامنهٔ نوسان نسبت به روز قبل جابه‌جا نشده است؛ مگر روز بازگشایی بعد از توقف یا مجمع، که ممکن است دامنه نداشته باشد.
سه روز پشت سر هم مثبت
دامنه هر روز روی قیمت پایانی روز قبل حساب می‌شود، پس رشدها روی هم سوار می‌شوند. سهم ۱۰۰۰ تومانی با دامنهٔ ۵٪ اگر سه روز پشت سر هم در سقف بسته شود: روز اول ۱۰۵۰، روز دوم ۱۱۰۲، روز سوم ۱۱۵۷ تومان.
یعنی بعد از سه روز حدود ۱۵٫۷٪ بالا رفته، نه ۱۵٪. در افت هم همین است ولی کمی کمتر: سه روز ۵٪ منفی از ۱۰۰۰ تومان، قیمت را به حدود ۸۵۷ تومان می‌رساند.
حجم مبنا: وقتی معامله کم است
هر سهم یک «حجم مبنا» دارد؛ حداقل حجمی که اگر معامله شود، قیمت پایانی کامل جابه‌جا می‌شود. اگر امروز کمتر از حجم مبنا معامله شود، قیمت پایانی فقط به همان نسبت از دیروز فاصله می‌گیرد.
مثال: حجم مبنا ۱ میلیون سهم است و امروز فقط ۲۰۰ هزار سهم معامله شد، همه ۵٪ بالاتر. قیمت پایانی فقط حدود یک‌پنجم این فاصله، یعنی حدود ۱٪ بالا می‌رود. این قاعده جلوی آن را می‌گیرد که با چند معاملهٔ کوچک، قیمت یک سهم بالا و پایین برده شود.
قیمت مجاز امروز و روزهای بدون دامنه
دامنهٔ نوسان را سازمان بورس تعیین می‌کند و گاهی، مثلاً در روزهای پرتلاطم، کم یا زیادش می‌کند. اپ کارگزاری برای هر نماد «قیمت مجاز» امروز را نشان می‌دهد: کمترین و بیشترین قیمتی که امروز می‌شود سفارش داد. سفارشی بیرون از این بازه اصلاً ثبت نمی‌شود.
یک استثنای مهم هم هست: بعضی روزها نماد «بدون محدودیت دامنه» باز می‌شود؛ مثلاً بعد از توقف‌های طولانی یا طبق مقررات بعد از بعضی مجمع‌ها. در چنین روزی قیمت می‌تواند ده‌ها درصد جابه‌جا شود. اطلاعیهٔ بازگشایی و اپ کارگزاری این را از قبل می‌گویند؛ قبل از سفارش در چنین روزی حتماً بخوانش.
خلاصهٔ درس
دامنهٔ نوسان سقف و کف قیمت هر روز را تعیین می‌کند و روی قیمت پایانی دیروز حساب می‌شود.
قیمت پایانی میانگین وزنی معامله‌های روز است، نه آخرین معامله؛ اگر حجم به حجم مبنا نرسد، کمتر جابه‌جا می‌شود.
سفارش بیرون از قیمت مجاز امروز ثبت نمی‌شود.
چند روز سقف یا کف پشت سر هم روی هم سوار می‌شوند؛ و بعضی بازگشایی‌ها بدون دامنه‌اند.
واژه‌های این درس
- دامنهٔ نوسان
- بیشترین درصدی که قیمت یک سهم در یک روز می‌تواند بالا یا پایین برود؛ در بورس تهران معمولاً چند درصد است.
- پایانی
- میانگین وزنی قیمت معامله‌های روز؛ قیمت رسمی‌ای که دامنهٔ فردا از آن حساب می‌شود.
- مجمع
- جلسهٔ سالانهٔ سهامدارها که در آن صورت‌های مالی تأیید و سود نقدی تعیین می‌شود.
- نماد
- اسم کوتاه هر سهم یا صندوق در بورس، مثل «فملی».
- حجم
- تعداد سهم‌هایی که در یک روز معامله شده.
خودت را بسنج
۱.قیمت دیروز ۲۰۰۰ تومان و دامنه ۵٪ است. بالاترین قیمت امروز چند است؟
- الف)۲۰۵۰
- ب)۲۱۰۰
- ج)۲۲۰۰
- د)۲۵۰۰
دیدن جواب
جواب: ب) ۲۱۰۰
۵٪ از ۲۰۰۰ می‌شود ۱۰۰. پس سقف ۲۱۰۰ و کف ۱۹۰۰ تومان است.
۲.دامنهٔ نوسان فردا بر اساس کدام قیمت امروز حساب می‌شود؟
- الف)آخرین قیمت
- ب)قیمت پایانی
- ج)بیشترین قیمت روز
- د)قیمت اولین معامله
دیدن جواب
جواب: ب) قیمت پایانی
قیمت پایانی مبنای روز بعد است.
۳.سهم ۲۰۰۰ تومانی با دامنهٔ ۵٪، دو روز پشت سر هم در سقف بسته می‌شود. قیمت آخر روز دوم؟
- الف)۲۲۰۵ تومان
- ب)۲۲۰۰ تومان
- ج)۲۱۰۰ تومان
- د)۲۵۰۰ تومان
دیدن جواب
جواب: الف) ۲۲۰۵ تومان
۲۰۰۰ × ۱٫۰۵ = ۲۱۰۰؛ ۲۱۰۰ × ۱٫۰۵ = ۲۲۰۵.
۴.آخرین قیمت امروز ۵٪ مثبت است ولی قیمت پایانی فقط ۱٪ مثبت. محتمل‌ترین دلیل؟
- الف)حجم معامله کمتر از حجم مبنا بوده
- ب)سامانه خطا داده
- ج)سود نقدی تقسیم شده
- د)سهم متوقف شده
دیدن جواب
جواب: الف) حجم معامله کمتر از حجم مبنا بوده
وقتی حجم به حجم مبنا نرسد، قیمت پایانی فقط به نسبت حجم معامله‌شده جابه‌جا می‌شود.
۵.در اپ، قیمت مجاز امروز ۹۵۰ تا ۱۰۵۰ تومان است. سفارش خرید با ۱۱۰۰ تومان ثبت می‌کنی. چه می‌شود؟
- الف)ثبت نمی‌شود، چون بیرون از قیمت مجاز امروز است
- ب)با ۱۱۰۰ تومان خریده می‌شود
- ج)با ۱۰۵۰ خریده می‌شود و ۵۰ تومان برمی‌گردد
- د)تا فردا منتظر می‌ماند
دیدن جواب
جواب: الف) ثبت نمی‌شود، چون بیرون از قیمت مجاز امروز است
سامانه فقط سفارش‌های داخل دامنهٔ امروز را می‌پذیرد.