سهم چیست؟

سهم یعنی یک تکه از شرکت

هر شرکت بورسی به میلیون‌ها تکهٔ کوچک تقسیم شده. هر تکه یک «سهم» است. اگر سهم بخری، صاحب بخش کوچکی از آن شرکت می‌شوی؛ از کارخانه و فروش تا سود و زیانش.

مثلاً اگر شرکتی ۱ میلیارد سهم داشته باشد و تو ۱۰ هزار سهمش را بخری، صاحب یک‌صد هزارم آن شرکت هستی. هرچقدر هم کوچک باشد، حق رأی در مجمع و سهمی از سود نقدی شرکت به تو می‌رسد. مالکیتت تا وقتی سهم را نفروخته‌ای باقی می‌ماند و نیازی نیست کاری در شرکت انجام بدهی.

چرا شرکت‌ها سهم می‌فروشند؟

شرکت برای بزرگ شدن پول لازم دارد. به جای وام گرفتن، بخشی از مالکیتش را در بورس عرضه می‌کند. خریدارها شریک می‌شوند و اگر شرکت رشد کند، ارزش سهمشان هم بالا می‌رود.

پولی که از عرضهٔ سهم جمع می‌شود، صرف ساختن کارخانهٔ تازه، خرید دستگاه یا ورود به بازارهای جدید می‌شود. شرکت این پول را پس نمی‌دهد و سودی هم بابتش تضمین نمی‌کند؛ در عوض، خریدارها در سود و زیان آیندهٔ شرکت شریک می‌شوند. برای همین قیمت سهم به آیندهٔ کسب‌وکار شرکت گره خورده است.

پول از کجا می‌آید؟

سهامدار از دو راه سود می‌برد: یکی بالا رفتن قیمت سهم، دیگری «سود نقدی» که شرکت هر سال بعد از مجمع تقسیم می‌کند. هر دو تضمینی نیستند و قیمت می‌تواند پایین هم برود.

فرض کن سهمی را ۱۰۰۰ تومان خریدی. اگر یک سال بعد قیمتش ۱۲۰۰ تومان شود و شرکت ۱۰۰ تومان هم سود نقدی بدهد، روی هم ۳۰۰ تومان یعنی ۳۰٪ سود کرده‌ای. ولی اگر کار شرکت بد پیش برود، ممکن است قیمت به ۸۰۰ تومان برسد و سود نقدی هم نباشد. این دو راه سود، هر دو به عملکرد شرکت و حال بازار بستگی دارند.

ارزش اسمی، قیمت بازار و ارزش کل شرکت

هر سهم در بورس تهران یک «ارزش اسمی» دارد که ۱۰۰ تومان (۱۰۰۰ ریال) است. این عدد فقط روی کاغذ است و با قیمتی که سهم در بازار معامله می‌شود فرق دارد. قیمت بازار را خریدارها و فروشنده‌ها هر روز تعیین می‌کنند؛ ممکن است ۵۰۰ تومان باشد یا ۵۰ هزار تومان.

اگر قیمت بازار یک سهم را در تعداد همهٔ سهم‌های شرکت ضرب کنی، «ارزش بازار» شرکت به دست می‌آید؛ یعنی بازار امروز کل شرکت را چند می‌خرد. مثلاً شرکتی با ۲ میلیارد سهم و قیمت ۳۰۰۰ تومان، ارزش بازاری برابر ۶۰۰۰ میلیارد تومان دارد.

پس قیمت یک سهم به‌تنهایی نمی‌گوید شرکت بزرگ است یا کوچک. سهم ۵۰۰ تومانی ممکن است مال شرکتی خیلی بزرگ‌تر از سهم ۵۰ هزار تومانی باشد؛ فقط تعداد سهم‌هایش بیشتر است.

بدترین حالت برای سهامدار چیست؟

سهامدار شریک سود و زیان شرکت است، ولی مسئول بدهی‌های شرکت نیست. اگر شرکتی ورشکست شود، طلبکارهای شرکت نمی‌توانند از تو پول بخواهند. بدترین حالت این است که ارزش سهمت به صفر نزدیک شود؛ یعنی حداکثر همان پولی را از دست می‌دهی که برای سهم داده‌ای.

البته این «حداکثر» هم کم نیست. برای همین فقط پولی را وارد بازار سهام کن که اگر مدتی بخشی از آن کم شد، زندگی‌ات به هم نریزد؛ نه پول اجارهٔ ماه بعد، نه پول قرضی.

خلاصهٔ درس

سهم یعنی مالکیت یک تکه از شرکت؛ با خریدش شریک سود و زیان می‌شوی، نه طلبکار.

سود سهامدار از دو راه می‌آید: بالا رفتن قیمت و سود نقدی بعد از مجمع. هیچ‌کدام تضمینی نیست.

قیمت یک سهم بزرگی شرکت را نشان نمی‌دهد؛ ارزش بازار یعنی قیمت ضرب در تعداد سهم‌ها.

بیشترین ضرر سهامدار همان پولی است که گذاشته؛ پس فقط با پولی وارد شو که فعلاً لازمش نداری.

واژه‌های این درس

ارزش اسمی

مبلغ ثابت روی کاغذ هر سهم؛ در بورس تهران ۱۰۰ تومان (۱۰۰۰ ریال). با قیمت بازار فرق دارد.

ارزش بازار

قیمت یک سهم ضرب در تعداد همهٔ سهم‌های شرکت؛ یعنی بازار کل شرکت را چند می‌خرد.

شاخص کل

عددی که حال کل بورس را نشان می‌دهد؛ بالا رفتنش یعنی روی هم قیمت شرکت‌ها، به‌خصوص بزرگ‌ها، بالا رفته.

سود نقدی

بخشی از سود سال که شرکت بعد از مجمع، به ازای هر سهم به سهامدارها پول می‌دهد.

مجمع

جلسهٔ سالانهٔ سهامدارها که در آن صورت‌های مالی تأیید و سود نقدی تعیین می‌شود.

خودت را بسنج

1. ۱.اگر ۱۰۰ سهم یک شرکت را داشته باشی، یعنی چه؟

   • الف)به شرکت ۱۰۰ تومان قرض داده‌ای
   • ب)صاحب تکهٔ کوچکی از شرکت هستی
   • ج)هر ماه سود ثابت می‌گیری
   • د)محصول شرکت را ارزان‌تر می‌خری
   دیدن جواب

   جواب: ب) صاحب تکهٔ کوچکی از شرکت هستی

   سهم یعنی مالکیت. سود ثابت ندارد؛ اگر شرکت سود بسازد، بخشی از آن را بین سهامدارها تقسیم می‌کند.

2. ۲.کدام جمله درست است؟

   • الف)قیمت سهم همیشه بالا می‌رود
   • ب)سود نقدی هر ماه واریز می‌شود
   • ج)قیمت سهم ممکن است پایین هم برود
   • د)سهم مثل سپردهٔ بانکی است
   دیدن جواب

   جواب: ج) قیمت سهم ممکن است پایین هم برود

   سهم ریسک دارد. برای همین یاد گرفتن قبل از معامله این‌قدر مهم است.

3. ۳.هر واژه را به معنی‌اش وصل کن

   • سهم
   • سود نقدی
   • سهامدار
   • مجمع
   دیدن جواب

   سهم

   یک تکه از مالکیت شرکت

   سود نقدی

   پولی که شرکت بعد از مجمع می‌دهد

   سهامدار

   کسی که سهم شرکت را دارد

   مجمع

   جلسهٔ سالانهٔ سهامدارها

   این چهار واژه را در همهٔ درس‌های بعدی می‌بینی.

4. ۴.شرکتی ۵۰۰ میلیون سهم دارد و قیمت هر سهم ۴۰۰۰ تومان است. ارزش بازار شرکت چقدر است؟

   • الف)۲۰۰۰ میلیارد تومان
   • ب)۴۰۰۰ میلیارد تومان
   • ج)۵۰۰ میلیارد تومان
   • د)۲۰۰ میلیارد تومان
   دیدن جواب

   جواب: الف) ۲۰۰۰ میلیارد تومان

   ۵۰۰ میلیون سهم × ۴۰۰۰ تومان = ۲٬۰۰۰ میلیارد تومان.

5. ۵.شرکتی که سهمش را داری ورشکست می‌شود. کدام درست است؟

   • الف)حداکثر پولی که برای سهم داده‌ای از دست می‌رود
   • ب)باید بخشی از بدهی شرکت را بپردازی
   • ج)بانک پولت را پس می‌دهد
   • د)سهمت خودکار به سهم شرکت دیگری تبدیل می‌شود
   دیدن جواب

   جواب: الف) حداکثر پولی که برای سهم داده‌ای از دست می‌رود

   مسئولیت سهامدار به اندازهٔ پولی است که گذاشته؛ بیشتر از آن از او خواسته نمی‌شود.