بازار کجاست؟
سهم‌ها در دو بازار خرید و فروش می‌شوند: «بورس تهران» و «فرابورس». شرط ورود به بورس سخت‌تر است و معمولاً شرکت‌های بزرگ‌تر آنجا هستند. برای تو فرقی در روش معامله ندارند.
هر دو بازار زیر نظر سازمان بورس کار می‌کنند و قانون‌های معاملاتشان شبیه هم است. چیزی که فرق دارد، اندازه و سابقهٔ شرکت‌هاست: شرکت‌های بورس تهران معمولاً بزرگ‌تر و قدیمی‌ترند. در فرابورس، به‌جز سهم شرکت‌ها، اوراق بدهی و بعضی صندوق‌ها هم معامله می‌شوند. در سامانهٔ کارگزاری همه را کنار هم می‌بینی و با یک کد بورسی معامله می‌کنی.
نماد: اسم کوتاه هر سهم
هر شرکت یک اسم کوتاه دارد که به آن «نماد» می‌گویند. مثلاً «فولاد» برای فولاد مبارکه یا «فملی» برای ملی مس. حرف اول نماد معمولاً صنعت را نشان می‌دهد: «ف» برای فلزات و «خ» برای خودرو.
حرف‌های دیگر هم معنی دارند: «و» اول نماد معمولاً سرمایه‌گذاری یا بانک است (مثل «وبملت»)، «ش» پتروشیمی و شیمیایی و «د» دارو. این قاعده همیشگی نیست ولی در بیشتر نمادها درست است. وقتی اسم نماد را جست‌وجو می‌کنی، اسم کامل شرکت و صنعتش هم کنارش نشان داده می‌شود؛ پس لازم نیست همه را حفظ باشی.
بازارهای داخل فرابورس
فرابورس خودش چند بازار دارد. بازار اول و دوم فرابورس شبیه بورس‌اند و شرکت‌هایش باید گزارش‌هایشان را مرتب منتشر کنند. «بازار پایه» جای شرکت‌هایی است که شرایط بازارهای اصلی را ندارند یا از آن‌ها بیرون آمده‌اند؛ مثلاً گزارش‌هایشان دیر است یا زیان سنگین دارند.
در بازار پایه معمولاً دامنهٔ نوسان کوچک‌تر است، اطلاعات کمتری منتشر می‌شود و نقد شدن سهم سخت‌تر است. اپ کارگزاری قبل از اولین خرید از بازار پایه، از تو تأیید جداگانه می‌گیرد تا بدانی ریسکش بیشتر است.
از روی شباهت اسم نخر
نمادهای شبیه به هم زیادند و یک حرف فرق می‌تواند به معنی شرکتی کاملاً دیگر باشد، یا حق تقدم به‌جای سهم اصلی. بارها پیش آمده که کسی خبری دربارهٔ یک شرکت شنیده و اشتباهی سهم شرکت دیگری را خریده.
قبل از هر خرید، اسم کامل شرکت و صنعتش را در صفحهٔ نماد بخوان، نه فقط نماد کوتاه را.
قیمت‌ها در تابلو به ریال است
نکته‌ای که خیلی از تازه‌واردها را گیج می‌کند: در سامانهٔ معاملات و تابلوی بورس، قیمت‌ها به «ریال» نوشته می‌شوند، نه تومان. اگر کنار نماد عدد ۴۵٬۶۰۰ را می‌بینی، یعنی هر سهم ۴۵٬۶۰۰ ریال، یعنی ۴٬۵۶۰ تومان است.
برای تبدیل ریال به تومان، یک صفر از سمت راست بردار. در این درس‌ها برای راحتی عددها را به تومان گفته‌ایم، ولی وقتی در اپ کارگزاری سفارش می‌دهی، قیمت را به ریال می‌نویسی. مبلغ سفارش و موجودی حساب هم در بیشتر اپ‌ها به ریال است؛ پس قبل از هر تصمیم، واحد عدد را نگاه کن.
حرف و عدد آخر نماد
بعضی نمادها آخرشان یک حرف یا عدد اضافه دارند و این تفاوت مهم است. «ح» در آخر نماد یعنی حق تقدم آن شرکت، نه خود سهم؛ قیمتش هم با سهم اصلی فرق دارد (فصل «افزایش سرمایه و حق تقدم»). عدد «۲» در آخر بعضی نمادها معمولاً یعنی همان سهم در بازار بلوک، جایی که بسته‌های خیلی بزرگ سهم معامله می‌شود.
پس اگر دو نماد شبیه هم دیدی، قبل از سفارش ببین کدام نماد اصلی است. اپ کارگزاری کنار هر نماد، نام کامل شرکت و بازارش را نشان می‌دهد.
خلاصهٔ درس
سهم‌ها در بورس تهران و فرابورس معامله می‌شوند؛ روش معامله برای تو در هر دو یکی است.
بازار پایهٔ فرابورس جای شرکت‌هایی با ریسک بیشتر و اطلاعات کمتر است.
هر شرکت یک نماد کوتاه دارد که حرف اولش معمولاً صنعت را نشان می‌دهد؛ ولی همیشه اسم کامل شرکت را هم بخوان.
قیمت‌های تابلو به ریال است؛ برای تومان یک صفر کم کن.
واژه‌های این درس
- دامنهٔ نوسان
- بیشترین درصدی که قیمت یک سهم در یک روز می‌تواند بالا یا پایین برود؛ در بورس تهران معمولاً چند درصد است.
- افزایش سرمایه
- وقتی شرکت تعداد سهم‌هایش را زیاد می‌کند، از محل سود انباشته، آورده نقدی سهامداران یا تجدید ارزیابی دارایی‌ها.
- حق تقدم
- حق خرید سهم تازهٔ شرکت به قیمت اسمی ۱۰۰ تومان؛ با نماد جدایی که آخرش «ح» دارد معامله می‌شود.
- نماد
- اسم کوتاه هر سهم یا صندوق در بورس، مثل «فملی».
خودت را بسنج
۱.«خودرو» به احتمال زیاد نماد کدام صنعت است؟
- الف)بانک
- ب)خودرو و قطعات
- ج)دارو
- د)پتروشیمی
دیدن جواب
جواب: ب) خودرو و قطعات
حرف «خ» در اول نماد معمولاً یعنی صنعت خودرو.
۲.تفاوت بورس و فرابورس برای خریدار عادی چیست؟
- الف)فرابورس فقط برای شرکت‌های خارجی است
- ب)روش خرید و فروش در هر دو یکی است
- ج)در فرابورس نمی‌شود فروخت
- د)بورس فقط برای بانک‌هاست
دیدن جواب
جواب: ب) روش خرید و فروش در هر دو یکی است
برای تو هر دو یک‌جور معامله می‌شوند. تفاوت در شرط‌های پذیرش شرکت‌هاست.
۳.کدام دربارهٔ بازار پایهٔ فرابورس درست است؟
- الف)ریسک بیشتر و اطلاعات کمتری دارد
- ب)فقط شرکت‌های خیلی بزرگ آنجا هستند
- ج)سود تضمینی دارد
- د)هیچ فرقی با بورس ندارد
دیدن جواب
جواب: الف) ریسک بیشتر و اطلاعات کمتری دارد
بازار پایه جای شرکت‌هایی است که شرایط بازارهای اصلی را ندارند؛ با احتیاط بیشتری نگاهش کن.
۴.در اپ کارگزاری، قیمت سهمی ۲۳٬۴۰۰ نوشته شده. هر سهم چند تومان است؟
- الف)۲٬۳۴۰ تومان
- ب)۲۳٬۴۰۰ تومان
- ج)۲۳۴ تومان
- د)۲۳۴٬۰۰۰ تومان
دیدن جواب
جواب: الف) ۲٬۳۴۰ تومان
قیمت تابلو به ریال است؛ یک صفر کم کن تا تومان شود.