پول دیگران، کار بانک
بانک از مردم سپرده میگیرد، به آنها سود میدهد و همان پول را با سود بیشتر وام میدهد. فاصلهٔ سود وام و سود سپرده، که «اسپرد» میگویند، درآمد اصلی بانک است. کارمزد خدمات، مثل انتقال پول و ضمانتنامه، هم بخشی از درآمد است.
سقف نرخ سود سپرده و وام را شورای پول و اعتبار تعیین میکند؛ پس بانک نمیتواند هر نرخی بخواهد بگذارد.
سرمایهٔ کم، دارایی زیاد
بیشتر پولی که بانک وام میدهد مال سپردهگذاران است، نه سهامداران. سرمایهٔ خود بانک معمولاً بخش کوچکی از داراییهایش است.
برای همین اگر بخش کوچکی از وامها برنگردد، بخش بزرگی از سرمایهٔ سهامداران از بین میرود. به وامهایی که سر موعد برنمیگردند «مطالبات معوق» میگویند.
وامهایی که بانک انتخاب نمیکند
بانکها بخشی از وامهایشان را به دستور قانون یا دولت میدهند، مثلاً وام ازدواج و فرزندآوری با نرخ کم. به اینها «تسهیلات تکلیفی» میگویند و معمولاً سود کمتری از وامهای عادی دارند.
اگر بانکی کم بیاورد و از بانک مرکزی اضافهبرداشت کند، نرخ جریمه میپردازد که از سودش کم میکند.
زیانی که سالها ماند
چند بانک بزرگ بورسی سالها زیان انباشتهٔ سنگین داشتند. بخشی از این زیان از وامهایی بود که برنگشت و بخشی از سود بالایی که در سالهای رقابت بانکها به سپردهها پرداخته بودند.
بعضیشان با افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی داراییها، مثل ساختمانها، سرمایهٔ خود را بیشتر نشان دادند. سهامداری که فقط سود یک سال را دیده بود، این تصویر را نداشت.
خلاصهٔ درس
درآمد اصلی بانک فاصلهٔ سود وام و سپرده است و سقف نرخها را شورای پول و اعتبار تعیین میکند.
سرمایهٔ بانک بخش کوچکی از داراییهاست؛ برگشت نکردن بخش کمی از وامها بخش بزرگی از سرمایه را میبرد.
P/E یک بانک را با بانکهای دیگر مقایسه کن.
واژههای این درس
- افزایش سرمایه
- وقتی شرکت تعداد سهمهایش را زیاد میکند، از محل سود انباشته، آورده نقدی سهامداران یا تجدید ارزیابی داراییها.
- کارمزد
- پولی که برای هر خرید و فروش به کارگزاری، بورس و مالیات میدهی؛ روی هم کمی بیشتر از یک درصد در هر رفت و برگشت.
- P/E
- قیمت سهم تقسیم بر سود هر سهم؛ یعنی با سود فعلی، چند سال طول میکشد پولت برگردد.
خودت را بسنج
۱.داراییهای بانکی ۱۰۰۰ و سرمایهٔ خودش ۸۰ است. اگر ۲۰ از وامها هرگز برنگردد، سرمایهٔ بانک چند درصد کم میشود؟
- الف)۲۵٪
- ب)۲٪
- ج)۸٪
- د)۲۰٪
دیدن جواب
جواب: الف) ۲۵٪
۲۰ فقط ۲٪ داراییهاست، ولی ۲۰ از ۸۰ یعنی ۲۵٪ سرمایه. اهرم بانک همین است.
۲.هر اصطلاح را به معنیاش وصل کن
- اسپرد
- مطالبات معوق
- تسهیلات تکلیفی
- اضافهبرداشت
دیدن جواب
- اسپرد
- فاصلهٔ سود وام و سود سپرده
- مطالبات معوق
- وامهایی که سر موعد برنگشته
- تسهیلات تکلیفی
- وام به دستور قانون با نرخ کم
- اضافهبرداشت
- قرض از بانک مرکزی با نرخ جریمه
این چهار عدد در گزارش هر بانک، حال واقعیاش را بهتر از سود یک سال نشان میدهند.