یک سبد آماده
صندوق سرمایه‌گذاری پول خیلی‌ها را جمع می‌کند و یک مدیر متخصص آن را در چند سهم، اوراق یا طلا می‌گذارد. تو با خرید یک «واحد» صندوق، صاحب تکهٔ کوچکی از کل این سبد می‌شوی.
هر صندوق یک «مدیر» دارد که تصمیم می‌گیرد چه چیزی بخرد و بفروشد، و یک «متولی» و «حسابرس» که کار مدیر را زیر نظر دارند. دارایی صندوق از دارایی شرکت مدیر جداست؛ یعنی اگر شرکت مدیر به مشکل بخورد، پول صندوق سر جایش است. صندوق‌ها هر روز ارزش دارایی‌شان را اعلام می‌کنند.
فرقش با سهم
وقتی سهم می‌خری، سرنوشتت به یک شرکت گره خورده. صندوق چند دارایی را با هم دارد؛ پس اگر یکی بد شود، بقیه جبران می‌کنند. در عوض، مدیر صندوق کارمزد می‌گیرد.
مثلاً اگر یک سهم ۲۰٪ پایین بیاید و همهٔ پولت در آن باشد، ۲۰٪ ضرر کرده‌ای. ولی اگر آن سهم فقط ۵٪ دارایی صندوق باشد، اثرش روی صندوق حدود ۱٪ است. کارمزد مدیر هر روز کمی از دارایی صندوق برداشته می‌شود و در قیمت واحد حساب شده؛ لازم نیست جدا پرداختش کنی.
صندوق‌های بورسی (ETF)
خیلی از صندوق‌ها مثل سهم در بورس نماد دارند و با همان کد بورسی و کارگزار خرید و فروش می‌شوند. به این‌ها صندوق قابل معامله یا ETF می‌گویند.
بعضی صندوق‌ها هم «صدور و ابطالی»اند: واحد را مستقیم از خود صندوق می‌خری و به خودش پس می‌دهی، با قیمتی که صندوق اعلام می‌کند. در صندوق‌های بورسی، قیمت را خریدار و فروشنده تعیین می‌کنند و ممکن است کمی با ارزش واقعی فرق کند. این فرق همان «حباب» است که در درس‌های بعد می‌بینیم.
صندوق دارا یکم
در اردیبهشت ۱۳۹۹ دولت سهم خودش در چند بانک و شرکت بیمه را در قالب صندوق «دارا یکم» عرضه کرد. استقبال آن‌قدر زیاد بود که خیلی‌ها برای خریدش ساعت‌ها پای سامانه ماندند.
چند ماه بعد، با ریزش بازار، قیمت آن مدت‌ها زیر قیمت عرضه ماند. صندوق بودن ریسک را کم می‌کند، ولی صفر نمی‌کند؛ ارزش صندوق سهامی با سهم‌های داخلش بالا و پایین می‌رود.
چه کسانی صندوق را می‌چرخانند؟
هر صندوق چند «رکن» دارد. «مدیر» تصمیم می‌گیرد پول در چه چیزی سرمایه‌گذاری شود. «متولی» مراقب است مدیر طبق قوانین و اساسنامه کار کند. «حسابرس» حساب‌ها را بررسی می‌کند. در صندوق‌های بورسی، «بازارگردان» هم هست که در تابلو خرید و فروش می‌کند تا معامله راحت باشد و قیمت از ارزش واقعی دور نشود.
همهٔ این‌ها کارمزد می‌گیرند. کارمزد از دارایی صندوق کم می‌شود و در ارزش هر واحد دیده می‌شود؛ پس بازده‌ای که صندوق اعلام می‌کند، بعد از کم شدن کارمزدهاست.
صدور و ابطال
صندوق‌هایی که نماد ندارند، با «صدور» و «ابطال» کار می‌کنند: پول می‌دهی و صندوق برایت واحد تازه می‌سازد؛ وقتی بخواهی، واحد را باطل می‌کند و پولش را می‌دهد. قیمت صدور و ابطال را خود صندوق از روی دارایی‌هایش حساب می‌کند.
در صندوق‌های بورسی هم این راه برای بازارگردان و سرمایه‌گذارهای بزرگ باز است. همین امکان است که در روزهای عادی قیمت تابلو را نزدیک ارزش واقعی نگه می‌دارد.
امیدنامه: شناسنامهٔ صندوق
هر صندوق یک «امیدنامه» دارد که در سایت خود صندوق منتشر شده. امیدنامه می‌گوید صندوق حداقل و حداکثر چند درصد پولش را در چه چیزی می‌گذارد، کارمزد هر رکن چقدر است و سود را چطور تقسیم می‌کند.
قبل از خرید هر صندوق، دست‌کم این سه را در امیدنامه یا سایت صندوق ببین: نوع صندوق و ترکیب دارایی‌ها، کارمزدها، و اینکه سود را واریز می‌کند یا در قیمت نگه می‌دارد. اسم صندوق گاهی گمراه‌کننده است؛ امیدنامه نه.
خلاصهٔ درس
صندوق پول خیلی‌ها را جمع می‌کند و مدیر آن را در یک سبد سرمایه‌گذاری می‌کند؛ تو صاحب واحدی از کل سبد می‌شوی.
متولی و حسابرس کار مدیر را زیر نظر دارند و دارایی صندوق از دارایی شرکت مدیر جداست.
صندوق‌های بورسی مثل سهم معامله می‌شوند؛ صندوق‌های صدور و ابطالی را مستقیم از خود صندوق می‌خری و به آن پس می‌دهی.
کارمزد صندوق هر روز از دارایی کم می‌شود و بازده اعلام‌شده بعد از کارمزد است؛ صندوق ریسک را کم می‌کند، صفر نمی‌کند.
واژه‌های این درس
- امیدنامه
- سند هر صندوق که می‌گوید پول در چه چیزی و با چه سقفی سرمایه‌گذاری می‌شود، کارمزدها چقدر است و سود چطور تقسیم می‌شود.
- کارمزد
- پولی که برای هر خرید و فروش به کارگزاری، بورس و مالیات می‌دهی؛ روی هم کمی بیشتر از یک درصد در هر رفت و برگشت.
- حسابرس
- مؤسسهٔ مستقلی که حساب‌ها و گزارش‌های مالی را بررسی می‌کند و دربارهٔ درستی‌شان نظر می‌دهد.
- متولی
- نهادی که از طرف سرمایه‌گذارها مراقب است مدیر صندوق طبق قانون و امیدنامه کار کند.
- حباب
- فاصلهٔ قیمت بازار یک صندوق با ارزش واقعی دارایی‌هایش (NAV).
- نماد
- اسم کوتاه هر سهم یا صندوق در بورس، مثل «فملی».
خودت را بسنج
۱.با خرید یک واحد صندوق سهامی، صاحب چه می‌شوی؟
- الف)فقط یک سهم مشخص
- ب)تکه‌ای از سبد چند سهم
- ج)سپرده‌ای با سود ثابت
- د)سهمی از شرکت مدیر صندوق
دیدن جواب
جواب: ب) تکه‌ای از سبد چند سهم
واحد صندوق یعنی سهمی از کل دارایی‌های صندوق.
۲.مزیت اصلی صندوق برای یک تازه‌کار چیست؟
- الف)سود تضمینی
- ب)تنوع و مدیریت به دست متخصص
- ج)بدون هیچ کارمزد
- د)قیمتش هیچ‌وقت پایین نمی‌آید
دیدن جواب
جواب: ب) تنوع و مدیریت به دست متخصص
صندوق تنوع می‌دهد و تحلیل روزانه را به مدیر می‌سپارد؛ ولی ریسک را صفر نمی‌کند.
۳.چه کسی مراقب است مدیر صندوق طبق قوانین کار کند؟
- الف)متولی
- ب)بازارگردان
- ج)خریدار واحد
- د)کارگزار
دیدن جواب
جواب: الف) متولی
متولی ناظر مدیر است؛ بازارگردان فقط در تابلو معامله می‌کند تا نقدشوندگی باشد.
۴.می‌خواهی بدانی صندوقی حداکثر چند درصد پولش را در سهم می‌گذارد. کجا را ببینی؟
- الف)امیدنامهٔ صندوق
- ب)اسم صندوق
- ج)حجم معاملات امروز
- د)نظر دوستان
دیدن جواب
جواب: الف) امیدنامهٔ صندوق
امیدنامه ترکیب مجاز دارایی‌ها، کارمزدها و روش تقسیم سود را می‌گوید.