حق خرید سهم تازه
در افزایش سرمایه از آورده، شرکت سهم تازه را به قیمت اسمی ۱۰۰ تومان به سهامدارهای فعلی پیشنهاد می‌دهد. به این حق، «حق تقدم» می‌گویند؛ چون سهامدارهای فعلی برای خرید سهم تازه مقدم‌اند.
حق تقدم با یک نماد جدا معامله می‌شود که آخرش «ح» دارد؛ مثلاً حق تقدمِ یک نماد فرضی «الف»، «الفح» است. می‌توانی حق تقدمت را بفروشی یا با پرداخت ۱۰۰ تومان برای هر کدام، آن را به سهم تبدیل کنی.
چرا شرکت از سهامدار پول می‌خواهد؟
شرکت وقتی برای کاری پول لازم دارد، دو راه دارد: وام بگیرد یا از سهامدارها پول بخواهد. وام سود دارد و باید قسطش را بدهد؛ پول سهامدار سود ثابت نمی‌خواهد. برای همین شرکت‌ها برای طرح توسعه، خرید دستگاه تازه یا پرداخت بدهی‌های گران، سراغ افزایش سرمایه از آورده می‌روند.
دلیلش همیشه خوب نیست. گاهی شرکت زیان انباشته دارد و افزایش سرمایه فقط سوراخ گذشته را پر می‌کند. این را در گزارش توجیهی کدال می‌بینی: پول قرار است چه چیزی بسازد؟
حق تقدم را فقط با اسم «طرح توسعه» نخر
خیلی از گزارش‌های توجیهی وعدهٔ سود بزرگی می‌دهند. ولی طرح ممکن است سال‌ها طول بکشد، گران‌تر از برآورد تمام شود یا هیچ‌وقت به سود نرسد. در این مدت تعداد سهم‌ها بیشتر شده و سود هر سهم ممکن است کمتر شود.
قبل از تصمیم، دو سؤال بپرس: طرح کی به بهره‌برداری می‌رسد، و حسابرس دربارهٔ برآوردهایش چه گفته است؟
قیمت بعد از مجمع، با یک فرمول
قیمت نظری بعد از افزایش سرمایه از آورده این‌طور حساب می‌شود: قیمت قبل از مجمع را با «درصد افزایش × ۱۰۰ تومان» جمع کن و حاصل را بر «۱ + درصد افزایش» تقسیم کن.
مثال: سهم ۳۰۰۰ تومانی با ۱۰۰٪ افزایش سرمایه از آورده. (۳۰۰۰ + ۱۰۰) ÷ ۲ = ۱۵۵۰ تومان قیمت نظری سهم بعد از مجمع. ارزش نظری حق تقدم هم ۱۵۵۰ منهای ۱۰۰ یعنی ۱۴۵۰ تومان است. یک سهم ۳۰۰۰ تومانی شد یک سهم ۱۵۵۰ تومانی و یک حق تقدم ۱۴۵۰ تومانی؛ جمعشان همان ۳۰۰۰ است.
وقتی هم آورده است، هم سود انباشته
بعضی شرکت‌ها هر دو را با هم می‌دهند؛ مثلاً ۵۰٪ از آورده و ۵۰٪ از سود انباشته. سهم جایزه پولی نمی‌خواهد، پس فقط بخش آورده در صورت کسر ۱۰۰ تومان می‌آید، ولی هر دو بخش در مخرج می‌آیند.
مثال: سهم ۲۴۰۰ تومانی. (۲۴۰۰ + ۰٫۵ × ۱۰۰) ÷ (۱ + ۰٫۵ + ۰٫۵) = ۲۴۵۰ ÷ ۲ = ۱۲۲۵ تومان. هر دو سهم قدیمی یک سهم جایزه و یک حق تقدم می‌گیرد.
خلاصهٔ درس
حق تقدم یعنی حق خرید سهم تازه به قیمت اسمی ۱۰۰ تومان؛ نمادش آخرش «ح» دارد.
قیمت نظری سهم بعد از مجمع = (قیمت قبل از مجمع + درصد افزایش × ۱۰۰) ÷ (۱ + درصد افزایش).
ارزش نظری حق تقدم = قیمت نظری سهم منهای ۱۰۰ تومان.
حق تقدم را یا می‌فروشی یا با پرداخت ۱۰۰ تومان برای هر کدام به سهم تبدیلش می‌کنی.
واژه‌های این درس
- افزایش سرمایه
- وقتی شرکت تعداد سهم‌هایش را زیاد می‌کند، از محل سود انباشته، آورده نقدی سهامداران یا تجدید ارزیابی دارایی‌ها.
- حق تقدم
- حق خرید سهم تازهٔ شرکت به قیمت اسمی ۱۰۰ تومان؛ با نماد جدایی که آخرش «ح» دارد معامله می‌شود.
- حسابرس
- مؤسسهٔ مستقلی که حساب‌ها و گزارش‌های مالی را بررسی می‌کند و دربارهٔ درستی‌شان نظر می‌دهد.
- مجمع
- جلسهٔ سالانهٔ سهامدارها که در آن صورت‌های مالی تأیید و سود نقدی تعیین می‌شود.
- کدال
- سامانهٔ رسمی که شرکت‌های بورسی گزارش‌ها و صورت‌های مالی‌شان را آنجا منتشر می‌کنند.
- نماد
- اسم کوتاه هر سهم یا صندوق در بورس، مثل «فملی».
خودت را بسنج
۱.حق تقدم کدام نماد است؟
- الف)نمادی که آخرش «ح» دارد
- ب)نمادی که با «ض» شروع می‌شود
- ج)همان نماد اصلی
- د)نماد صندوق
دیدن جواب
جواب: الف) نمادی که آخرش «ح» دارد
حق تقدم با حرف «ح» در آخر نماد شناخته می‌شود؛ «ض» برای اختیار خرید است.
۲.مسیر حق تقدم را به ترتیب بچین
- حق تقدم بعد از ثبت افزایش سرمایه به سهم تبدیل می‌شود
- حق تقدم به حساب سهامدارها می‌آید
- سهامدار ۱۰۰ تومان برای هر حق تقدم می‌پردازد
- مجمع فوق‌العاده افزایش سرمایه از آورده را تصویب می‌کند
- مهلت پذیره‌نویسی شروع می‌شود
دیدن جواب
- مجمع فوق‌العاده افزایش سرمایه از آورده را تصویب می‌کند
- حق تقدم به حساب سهامدارها می‌آید
- مهلت پذیره‌نویسی شروع می‌شود
- سهامدار ۱۰۰ تومان برای هر حق تقدم می‌پردازد
- حق تقدم بعد از ثبت افزایش سرمایه به سهم تبدیل می‌شود
اول تصویب، بعد حق تقدم، بعد پرداخت، و آخر تبدیل به سهم.
۳.سهم ۲۰۰۰ تومانی ۱۰۰٪ افزایش سرمایه از آورده می‌دهد. قیمت نظری سهم و حق تقدم بعد از مجمع چقدر است؟
- الف)سهم ۱۰۵۰، حق تقدم ۹۵۰
- ب)سهم ۱۰۰۰، حق تقدم ۱۰۰۰
- ج)سهم ۲۰۰۰، حق تقدم ۱۰۰
- د)سهم ۱۱۰۰، حق تقدم ۱۰۰۰
دیدن جواب
جواب: الف) سهم ۱۰۵۰، حق تقدم ۹۵۰
(۲۰۰۰ + ۱۰۰) ÷ ۲ = ۱۰۵۰؛ حق تقدم ۱۰۵۰ − ۱۰۰ = ۹۵۰. جمع سهم و حق تقدم همان ۲۰۰۰ است.
۴.سهم ۲۹۵۰ تومانی ۵۰٪ افزایش سرمایه از آورده می‌دهد. قیمت نظری سهم بعد از مجمع؟
- الف)۲۰۰۰ تومان
- ب)۱۴۷۵ تومان
- ج)۲۹۰۰ تومان
- د)۱۹۰۰ تومان
دیدن جواب
جواب: الف) ۲۰۰۰ تومان
(۲۹۵۰ + ۰٫۵ × ۱۰۰) ÷ ۱٫۵ = ۳۰۰۰ ÷ ۱٫۵ = ۲۰۰۰. با ۵۰٪ افزایش، برای هر دو سهم یک حق تقدم می‌گیری.
۵.سهامدار ۱۰۰۰ سهم دارد و شرکت ۵۰٪ از آورده و ۵۰٪ از سود انباشته افزایش سرمایه می‌دهد. بعد از مجمع چه دارد؟
- الف)۱۵۰۰ سهم و ۵۰۰ حق تقدم
- ب)۲۰۰۰ سهم
- ج)۱۰۰۰ سهم و ۱۰۰۰ حق تقدم
- د)۵۰۰ سهم و ۵۰۰ حق تقدم
دیدن جواب
جواب: الف) ۱۵۰۰ سهم و ۵۰۰ حق تقدم
۵۰۰ سهم جایزه به سهم‌هایش اضافه می‌شود و ۵۰۰ حق تقدم جدا می‌آید که اگر پولش را بدهد، آن هم سهم می‌شود.