دماسنج بازار
شاخص کل نشان می‌دهد ارزش کل شرکت‌های بورس، روی هم، بالا رفته یا پایین. شرکت‌های بزرگ‌تر وزن بیشتری دارند؛ پس چند شرکت خیلی بزرگ می‌توانند شاخص کل را جابه‌جا کنند.
مثلاً اگر چند شرکت خیلی بزرگ پتروشیمی و فلزی بالا بروند، شاخص کل مثبت می‌شود، حتی اگر صدها سهم کوچک منفی باشند. عدد شاخص به‌تنهایی معنایی ندارد؛ مهم تغییر درصدی آن است. نمودار شاخص کل در گذشته نشان می‌دهد بازار در دوره‌های مختلف چطور رفتار کرده.
شاخص هم‌وزن
در شاخص هم‌وزن همهٔ شرکت‌ها یک وزن دارند. اگر شاخص کل بالا برود ولی هم‌وزن پایین بیاید، یعنی چند سهم بزرگ بالا رفته‌اند و بیشتر سهم‌ها منفی بوده‌اند.
شاخص هم‌وزن بهتر نشان می‌دهد سهم‌های معمولی و کوچک چه حالی دارند. چون بیشتر آدم‌ها سهم‌های کوچک و متوسط دارند، گاهی حس بازار به شاخص هم‌وزن نزدیک‌تر است. نگاه به هر دو شاخص با هم، تصویر کامل‌تری از بازار می‌دهد.
شاخص کل با عدد
فرض کن بازار فقط سه شرکت دارد با ارزش بازار ۹۰۰، ۹۰ و ۱۰ هزار میلیارد تومان. امروز بزرگ‌ترین ۲٪ بالا رفته و دو تای دیگر هر کدام ۵٪ پایین آمده‌اند. شاخص کل وزنی است: (۹۰۰ × ۲ − ۹۰ × ۵ − ۱۰ × ۵) ÷ ۱۰۰۰ = ۱٫۳٪ مثبت.
شاخص هم‌وزن به همه یک وزن می‌دهد: (۲ − ۵ − ۵) ÷ ۳ ≈ ۲٫۷٪ منفی. یعنی دو سهم از سه سهم امروز منفی بوده‌اند، ولی تیتر خبرها می‌گوید «شاخص مثبت شد». شاخص کل بورس تهران سود نقدی را هم حساب می‌کند؛ روز مجمع یک شرکت بزرگ، شاخص به خاطر تعدیل قیمت پایین نمی‌افتد.
خلاصهٔ درس
شاخص کل وزنی است: شرکت‌هایی که ارزش بازار بیشتری دارند، اثر بیشتری دارند.
شاخص هم‌وزن به همهٔ شرکت‌ها یک وزن می‌دهد و حال سهم‌های کوچک و متوسط را بهتر نشان می‌دهد.
کل مثبت و هم‌وزن منفی یعنی چند سهم بزرگ بالا رفته‌اند و بیشتر سهم‌ها منفی بوده‌اند.
تغییر درصدی شاخص مهم است، نه خود عددش.
واژه‌های این درس
- تعدیل قیمت
- پایین آمدن قیمت سهم بعد از مجمع، به اندازهٔ سود نقدی یا به نسبت سهم‌های تازه؛ ارزش دارایی‌ات با آن کم نمی‌شود.
- ارزش بازار
- قیمت یک سهم ضرب در تعداد همهٔ سهم‌های شرکت؛ یعنی بازار کل شرکت را چند می‌خرد.
- شاخص کل
- عددی که حال کل بورس را نشان می‌دهد؛ بالا رفتنش یعنی روی هم قیمت شرکت‌ها، به‌خصوص بزرگ‌ها، بالا رفته.
- سود نقدی
- بخشی از سود سال که شرکت بعد از مجمع، به ازای هر سهم به سهامدارها پول می‌دهد.
- مجمع
- جلسهٔ سالانهٔ سهامدارها که در آن صورت‌های مالی تأیید و سود نقدی تعیین می‌شود.
خودت را بسنج
۱.شاخص کل ۱٪ مثبت و هم‌وزن ۱٪ منفی است. یعنی…
- الف)همهٔ سهم‌ها مثبت‌اند
- ب)چند سهم بزرگ بالا رفته‌اند و بیشتر سهم‌ها منفی‌اند
- ج)بازار تعطیل است
- د)شاخص اشتباه است
دیدن جواب
جواب: ب) چند سهم بزرگ بالا رفته‌اند و بیشتر سهم‌ها منفی‌اند
شاخص کل وزنی است و بزرگ‌ها اثر بیشتری دارند.
۲.در شاخص کل، کدام شرکت اثر بیشتری دارد؟
- الف)شرکت با ارزش بازار بیشتر
- ب)شرکت با قیمت سهم بالاتر
- ج)شرکت جدیدتر
- د)همه برابرند
دیدن جواب
جواب: الف) شرکت با ارزش بازار بیشتر
وزن هر شرکت به ارزش بازارش بستگی دارد، نه قیمت یک سهم.
۳.هر عدد را به معنی‌اش وصل کن
- شاخص کل
- شاخص هم‌وزن
- ارزش معاملات
- پول حقیقی
دیدن جواب
- شاخص کل
- حال کل بازار، با وزن بیشتر برای بزرگ‌ها
- شاخص هم‌وزن
- همهٔ شرکت‌ها با یک وزن
- ارزش معاملات
- مجموع پولی که آن روز دست به دست شد
- پول حقیقی
- خرید و فروش افراد عادی
این چهار عدد را هر روز در صفحهٔ اول راوی می‌بینی.
۴.ارزش بازار دو شرکت ۸۰۰ و ۲۰۰ است. اولی ۱٪ منفی و دومی ۴٪ مثبت. شاخص وزنی چه می‌کند؟
- الف)تقریباً تغییر نمی‌کند
- ب)حدود ۱٫۵٪ مثبت می‌شود
- ج)منفی می‌شود
- د)۳٪ مثبت می‌شود
دیدن جواب
جواب: الف) تقریباً تغییر نمی‌کند
(۸۰۰ × −۱ + ۲۰۰ × ۴) ÷ ۱۰۰۰ = ۰؛ افت سهم بزرگ، رشد سهم کوچک را خنثی کرده. شاخص هم‌وزن ولی ۱٫۵٪ مثبت است.