عکس یک لحظه
ترازنامه می‌گوید شرکت در یک روز مشخص چه دارد و چه بدهکار است. دارایی‌ها همیشه برابرند با بدهی‌ها به‌علاوهٔ حقوق صاحبان سهام (سهم سهامدارها).
دارایی‌ها یعنی هر چیزی که شرکت دارد: پول نقد، طلب از مشتری‌ها، موجودی انبار، زمین و کارخانه. بدهی‌ها یعنی وام‌ها و پول‌هایی که به تأمین‌کننده‌ها بدهکار است. چیزی که بعد از کم کردن بدهی‌ها از دارایی‌ها می‌ماند، مال سهامدارهاست.
جاری و غیرجاری
دارایی جاری یعنی چیزهایی که ظرف یک سال پول می‌شوند (موجودی نقد، طلب، انبار). بدهی جاری یعنی بدهی‌هایی که تا یک سال باید پرداخت شوند.
دارایی غیرجاری یعنی چیزهایی که سال‌ها در شرکت می‌مانند، مثل کارخانه و ماشین‌آلات. بدهی غیرجاری هم وام‌هایی است که بیشتر از یک سال وقت پرداخت دارند. مقایسهٔ دارایی جاری با بدهی جاری نشان می‌دهد شرکت در کوتاه‌مدت چقدر راحت می‌تواند بدهی‌هایش را بدهد.
تجدید ارزیابی دارایی‌ها
در سال‌های تورمی، بسیاری از شرکت‌های بورسی دارایی‌هایشان را تجدید ارزیابی کردند؛ یعنی ارزش زمین و ساختمان و دستگاه‌ها را در ترازنامه به قیمت روز رساندند و بعد از محل آن افزایش سرمایه دادند.
این کار ترازنامه را به واقعیت نزدیک‌تر می‌کند، ولی پول نقد تازه‌ای وارد شرکت نمی‌کند و سود عملیاتی را هم بالا نمی‌برد.
ارزش دفتری و P/B
حقوق صاحبان سهام تقسیم بر تعداد سهم، «ارزش دفتری» هر سهم است. اگر حقوق صاحبان سهام ۲۰۰۰ میلیارد و تعداد سهم ۱ میلیارد باشد، ارزش دفتری هر سهم ۲۰۰۰ تومان است. اگر قیمت سهم ۳۰۰۰ تومان باشد، P/B (قیمت به ارزش دفتری) ۱٫۵ است.
P/B برای بانک‌ها، بیمه‌ها و شرکت‌های سرمایه‌گذاری بیشتر از P/E به کار می‌آید، چون دارایی‌شان بیشتر پول و اوراق است. در سال‌های تورمی، دارایی‌های قدیمی در ترازنامه کمتر از ارزش روز ثبت شده‌اند؛ پس P/B بالا همیشه به معنی گرانی نیست. P/B پایین هم همیشه به معنی ارزانی نیست، چون شاید دارایی‌های شرکت سود کمی بسازند.
خلاصهٔ درس
ترازنامه عکس یک روز است: دارایی‌ها = بدهی‌ها + حقوق صاحبان سهام.
دارایی و بدهی جاری ظرف یک سال پول می‌شوند یا باید پرداخت شوند؛ غیرجاری‌ها بلندمدت‌اند.
حقوق صاحبان سهام سهم سهامدارهاست؛ تقسیمش بر تعداد سهم، ارزش دفتری هر سهم است.
تجدید ارزیابی دارایی‌ها حقوق صاحبان سهام را روی کاغذ بالا می‌برد، بی‌آنکه پول تازه‌ای وارد شود.
واژه‌های این درس
- افزایش سرمایه
- وقتی شرکت تعداد سهم‌هایش را زیاد می‌کند، از محل سود انباشته، آورده نقدی سهامداران یا تجدید ارزیابی دارایی‌ها.
- ترازنامه
- فهرست دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق صاحبان سهام شرکت در یک تاریخ معین.
- P/E
- قیمت سهم تقسیم بر سود هر سهم؛ یعنی با سود فعلی، چند سال طول می‌کشد پولت برگردد.
خودت را بسنج
۱.دارایی‌ها ۱۰۰۰ و بدهی‌ها ۶۰۰ میلیارد. حقوق صاحبان سهام؟
- الف)۴۰۰ میلیارد
- ب)۱۶۰۰ میلیارد
- ج)۶۰۰ میلیارد
- د)۱۰۰۰ میلیارد
دیدن جواب
جواب: الف) ۴۰۰ میلیارد
۱۰۰۰ − ۶۰۰ = ۴۰۰.
۲.کدام دارایی جاری است؟
- الف)موجودی کالا در انبار
- ب)زمین کارخانه
- ج)ساختمان
- د)ماشین‌آلات
دیدن جواب
جواب: الف) موجودی کالا در انبار
انبار ظرف یک سال فروخته می‌شود.
۳.حقوق صاحبان سهام ۵۰۰ میلیارد، ۲۵۰ میلیون سهم و قیمت ۴۰۰۰ تومان. P/B؟
- الف)۲
- ب)۰٫۵
- ج)۸
- د)۴
دیدن جواب
جواب: الف) ۲
ارزش دفتری هر سهم ۵۰۰ میلیارد ÷ ۲۵۰ میلیون = ۲۰۰۰ تومان؛ ۴۰۰۰ ÷ ۲۰۰۰ = ۲.