افزایش سرمایه چیست؟ انواع آن، حق تقدم و اثرش بر قیمت سهم
راوی ایندکس · بهروزرسانی
سرمایهٔ ثبتشدهٔ هر شرکت بورسی برابر است با تعداد سهام آن ضرب در ارزش اسمی هر سهم، که در بیشتر شرکتهای ایران هزار ریال است. «افزایش سرمایه» یعنی شرکت این عدد را بزرگتر کند و در برابر آن سهام تازه منتشر کند. تصمیم آن را «مجمع عمومی فوقالعاده» میگیرد و پیش از آن، سازمان بورس باید مجوز بدهد.
شرکتها چرا افزایش سرمایه میدهند؟
- برای تأمین پول طرح توسعه، خرید ماشینآلات یا سرمایه در گردش، بدون گرفتن وام.
- برای اینکه سودی را که در شرکت مانده، رسماً به سرمایه تبدیل کنند.
- برای اینکه ارزش روز داراییهایی مثل زمین و ساختمان در حسابها دیده شود.
- برای بهتر شدن نسبت بدهی به سرمایه و رعایت الزامهای قانونی، مثلاً در بانکها و بیمهها.
افزایش سرمایه از سود انباشته: سهام جایزه
در این روش شرکت سودی را که در سالهای گذشته تقسیم نکرده به سرمایه تبدیل میکند و به سهامداران، بدون گرفتن پول، سهم تازه میدهد. به این سهمها «سهام جایزه» میگویند. اگر افزایش سرمایه پنجاه درصد باشد، کسی که هزار سهم دارد صاحب هزار و پانصد سهم میشود. پولی وارد شرکت نمیشود و فقط جای یک عدد در ترازنامه عوض میشود.
افزایش سرمایه از آورده نقدی: حق تقدم
در این روش شرکت از سهامداران پول میگیرد. به هر سهامدار به نسبت سهامش «حق تقدم» داده میشود؛ یعنی حق اینکه سهم تازه را به قیمت اسمی (معمولاً هزار ریال) بخرد. حق تقدم نماد جداگانهای دارد که با حرف «ح» در پایان نام نماد شناخته میشود و در مهلتی که شرکت اعلام میکند، معمولاً شصت روز، قابل خرید و فروش است.
دارندهٔ حق تقدم دو راه دارد: یا در مهلت پذیرهنویسی مبلغ اسمی هر سهم را واریز کند تا حق تقدمش به سهم تبدیل شود، یا حق تقدم را در بازار بفروشد. اگر هیچکدام را انجام ندهد، شرکت حق تقدم استفادهنشده را در بازار میفروشد و پول آن را بعد از کسر هزینهها به حساب او میریزد، ولی این کار زمان میبرد و قیمت فروش در اختیار سهامدار نیست.
روشهای دیگر
- تجدید ارزیابی داراییها: داراییهای شرکت به قیمت روز ارزشگذاری میشود و مازاد آن به سرمایه میرود. مثل سهام جایزه، پولی وارد شرکت نمیشود.
- صرف سهام با سلب حق تقدم: سهام تازه به قیمتی نزدیک قیمت بازار به خریداران تازه فروخته میشود و سهامداران قبلی حق تقدم نمیگیرند.
- ترکیبی: بخشی از افزایش سرمایه از سود انباشته و بخشی از آورده نقدی است.
چرا قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه کم میشود؟
بعد از افزایش سرمایه، همان شرکت میان تعداد بیشتری سهم تقسیم شده است. اگر شرکت صد درصد سهام جایزه بدهد، تعداد سهام دو برابر میشود و قیمت هر سهم تقریباً نصف؛ سهمی که ده هزار ریال بود حدود پنج هزار ریال بازگشایی میشود. سهامدار به جای هزار سهم ده هزار ریالی، دو هزار سهم پنج هزار ریالی دارد و ارزش داراییاش در لحظهٔ بازگشایی تغییری نکرده است.
در افزایش سرمایه از آورده نقدی، مبلغ اسمیای که سهامدار میپردازد هم در محاسبه میآید. اگر قیمت سهم ده هزار ریال و افزایش سرمایه صد درصد باشد، قیمت تازه برابر است با ده هزار بهعلاوهٔ هزار ریال آورده، تقسیم بر دو؛ یعنی پنج هزار و پانصد ریال. این افت قیمت در نمودار ساختگی است و برای همین نمودارها را تعدیل میکنند. مطلب قیمت تعدیلشده چیست؟ روش این کار را توضیح میدهد.
افزایش سرمایه خبر خوبی است یا بد؟
هیچکدام بهتنهایی. افزایش سرمایه ثروت تازهای نمیسازد؛ آنچه اهمیت دارد این است که شرکت با پول یا سرمایهٔ تازه چه میکند. افزایش سرمایه برای طرحی که سود شرکت را بیشتر میکند با افزایش سرمایه برای جبران زیان یا پرداخت بدهی یکسان نیست. دلیل و محل مصرف افزایش سرمایه در «گزارش توجیهی هیئتمدیره» میآید که در کدال منتشر میشود.
توجه کنید که بعد از افزایش سرمایه، سود هر سهم (EPS) هم به همان نسبت کوچکتر میشود، چون سود شرکت میان سهام بیشتری تقسیم میشود. افزایش سرمایههای گذشتهٔ هر شرکت را در صفحهٔ نماد آن در راوی ایندکس میبینید؛ برای دیدن تاریخ مجمعهای پیش رو هم تقویم مجامع را باز کنید.
این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ نمادی نیست.