حق تقدم چیست؟

حق خرید سهم تازه

در افزایش سرمایه از آورده، شرکت سهم تازه را به قیمت اسمی ۱۰۰ تومان به سهامدارهای فعلی پیشنهاد می‌دهد. به این حق، «حق تقدم» می‌گویند؛ چون سهامدارهای فعلی برای خرید سهم تازه مقدم‌اند.

حق تقدم با یک نماد جدا معامله می‌شود که آخرش «ح» دارد؛ مثلاً حق تقدمِ یک نماد فرضی «الف»، «الفح» است. می‌توانی حق تقدمت را بفروشی یا با پرداخت ۱۰۰ تومان برای هر کدام، آن را به سهم تبدیل کنی.

چرا شرکت از سهامدار پول می‌خواهد؟

شرکت وقتی برای کاری پول لازم دارد، دو راه دارد: وام بگیرد یا از سهامدارها پول بخواهد. وام سود دارد و باید قسطش را بدهد؛ پول سهامدار سود ثابت نمی‌خواهد. برای همین شرکت‌ها برای طرح توسعه، خرید دستگاه تازه یا پرداخت بدهی‌های گران، سراغ افزایش سرمایه از آورده می‌روند.

دلیلش همیشه خوب نیست. گاهی شرکت زیان انباشته دارد و افزایش سرمایه فقط سوراخ گذشته را پر می‌کند. این را در گزارش توجیهی کدال می‌بینی: پول قرار است چه چیزی بسازد؟

قیمت بعد از مجمع، با یک فرمول

قیمت نظری بعد از افزایش سرمایه از آورده این‌طور حساب می‌شود: قیمت قبل از مجمع را با «درصد افزایش × ۱۰۰ تومان» جمع کن و حاصل را بر «۱ + درصد افزایش» تقسیم کن.

مثال: سهم ۳۰۰۰ تومانی با ۱۰۰٪ افزایش سرمایه از آورده. (۳۰۰۰ + ۱۰۰) ÷ ۲ = ۱۵۵۰ تومان قیمت نظری سهم بعد از مجمع. ارزش نظری حق تقدم هم ۱۵۵۰ منهای ۱۰۰ یعنی ۱۴۵۰ تومان است. یک سهم ۳۰۰۰ تومانی شد یک سهم ۱۵۵۰ تومانی و یک حق تقدم ۱۴۵۰ تومانی؛ جمعشان همان ۳۰۰۰ است.

وقتی هم آورده است، هم سود انباشته

بعضی شرکت‌ها هر دو را با هم می‌دهند؛ مثلاً ۵۰٪ از آورده و ۵۰٪ از سود انباشته. سهم جایزه پولی نمی‌خواهد، پس فقط بخش آورده در صورت کسر ۱۰۰ تومان می‌آید، ولی هر دو بخش در مخرج می‌آیند.

مثال: سهم ۲۴۰۰ تومانی. (۲۴۰۰ + ۰٫۵ × ۱۰۰) ÷ (۱ + ۰٫۵ + ۰٫۵) = ۲۴۵۰ ÷ ۲ = ۱۲۲۵ تومان. هر دو سهم قدیمی یک سهم جایزه و یک حق تقدم می‌گیرد.

خلاصهٔ درس

حق تقدم یعنی حق خرید سهم تازه به قیمت اسمی ۱۰۰ تومان؛ نمادش آخرش «ح» دارد.

قیمت نظری سهم بعد از مجمع = (قیمت قبل از مجمع + درصد افزایش × ۱۰۰) ÷ (۱ + درصد افزایش).

ارزش نظری حق تقدم = قیمت نظری سهم منهای ۱۰۰ تومان.

حق تقدم را یا می‌فروشی یا با پرداخت ۱۰۰ تومان برای هر کدام به سهم تبدیلش می‌کنی.