از فروش، بهای تمام‌شدهٔ کالا کم می‌شود و «سود ناخالص» می‌ماند. با کم کردن هزینه‌های اداری و فروش، «سود عملیاتی» به دست می‌آید. بعد از هزینهٔ مالی، درآمدهای دیگر و مالیات، «سود خالص» می‌ماند.
مثلاً شرکتی ۱۰۰۰ میلیارد می‌فروشد؛ بهای تمام‌شده ۷۰۰ است و ۳۰۰ سود ناخالص می‌ماند. ۸۰ میلیارد هزینهٔ اداری و فروش دارد و سود عملیاتی ۲۲۰ می‌شود. ۲۰ میلیارد هزینهٔ بهره دارد و سود قبل از مالیات ۲۰۰ می‌شود؛ با ۲۵٪ مالیات (۵۰ میلیارد)، سود خالص ۱۵۰ میلیارد می‌شود.
سود عملیاتی از کار اصلی شرکت می‌آید. اگر بخش بزرگی از سود خالص از فروش یک دارایی یا سود سپرده باشد (غیرعملیاتی)، ممکن است سال بعد تکرار نشود.
برای همین در گزارش‌ها به «سود عملیاتی» بیشتر از سود خالص دقت می‌کنند. اگر سود عملیاتی سال به سال رشد کند، کار اصلی شرکت در حال بهتر شدن است. سودهای یک‌باره، مثل فروش ساختمان یا سود ارز، را باید جدا حساب کرد.
نرخ مالیات بر درآمد شرکت‌ها در ایران معمولاً ۲۵٪ است، هرچند صادرکننده‌ها و بعضی شرکت‌ها معافیت دارند. اگر سود قبل از مالیات ۲۰۰ میلیارد باشد، با ۲۵٪ مالیات، سود خالص ۱۵۰ میلیارد می‌شود.
بعد سود خالص را بر تعداد سهم تقسیم می‌کنی تا EPS به دست بیاید: ۱۵۰ میلیارد ÷ ۵۰۰ میلیون سهم = ۳۰۰ تومان. اگر معافیت مالیاتی شرکتی تمام شود، همین سود قبل از مالیات، EPS کمتری می‌سازد؛ این را در پیش‌بینی سال بعد در نظر بگیر.
ادامهٔ مثال درس: سود خالص ۱۵۰ میلیارد تومان بود. اگر سرمایهٔ شرکت ۵۰۰ میلیارد ریال باشد، تعداد سهم‌ها ۵۰۰ میلیون است (سرمایه ÷ ۱۰۰۰ ریال). پس EPS = ۱۵۰ میلیارد تومان ÷ ۵۰۰ میلیون سهم = ۳۰۰ تومان.
حاشیه‌ها را هم از همین عددها بخوان: حاشیهٔ ناخالص ۳۰۰ از ۱۰۰۰، یعنی ۳۰٪؛ حاشیهٔ عملیاتی ۲۲۰ از ۱۰۰۰، یعنی ۲۲٪؛ و حاشیهٔ خالص ۱۵۰ از ۱۰۰۰، یعنی ۱۵٪. فاصلهٔ حاشیهٔ عملیاتی تا خالص سهم هزینهٔ مالی و مالیات را نشان می‌دهد؛ شرکت پربدهی در این پله بیشتر از بقیه جا می‌ماند.
صورت سود و زیان پله‌پله از فروش به سود خالص می‌رسد: سود ناخالص، سود عملیاتی، سود خالص.
هر پله یک حاشیه دارد؛ تغییر هر حاشیه می‌گوید کدام هزینه سنگین‌تر شده.
سود غیرعملیاتی و یک‌باره را از سود کار اصلی جدا کن.
EPS = سود خالص ÷ تعداد سهم؛ و تعداد سهم = سرمایه به ریال ÷ ۱۰۰۰.
فروش ۱۰۰۰ و بهای تمام‌شده ۷۰۰. سود ناخالص؟
سود خالص امسال دو برابر شده ولی بیشترش از فروش یک زمین است. یعنی…
سود قبل از مالیات ۴۰۰ میلیارد، مالیات ۲۵٪ و ۱ میلیارد سهم. EPS؟
سود خالص ۹۰ میلیارد تومان و سرمایه ۶۰۰ میلیارد ریال است. EPS؟