سهم چیست؟

سهم یعنی یک تکه از شرکت

هر شرکت بورسی به میلیون‌ها تکهٔ کوچک تقسیم شده. هر تکه یک «سهم» است. اگر سهم بخری، صاحب بخش کوچکی از آن شرکت می‌شوی؛ از کارخانه و فروش تا سود و زیانش.

مثلاً اگر شرکتی ۱ میلیارد سهم داشته باشد و تو ۱۰ هزار سهمش را بخری، صاحب یک‌صد هزارم آن شرکت هستی. هرچقدر هم کوچک باشد، حق رأی در مجمع و سهمی از سود نقدی شرکت به تو می‌رسد. مالکیتت تا وقتی سهم را نفروخته‌ای باقی می‌ماند و نیازی نیست کاری در شرکت انجام بدهی.

چرا شرکت‌ها سهم می‌فروشند؟

شرکت برای بزرگ شدن پول لازم دارد. به جای وام گرفتن، بخشی از مالکیتش را در بورس عرضه می‌کند. خریدارها شریک می‌شوند و اگر شرکت رشد کند، ارزش سهمشان هم بالا می‌رود.

پولی که از عرضهٔ سهم جمع می‌شود، صرف ساختن کارخانهٔ تازه، خرید دستگاه یا ورود به بازارهای جدید می‌شود. شرکت این پول را پس نمی‌دهد و سودی هم بابتش تضمین نمی‌کند؛ در عوض، خریدارها در سود و زیان آیندهٔ شرکت شریک می‌شوند. برای همین قیمت سهم به آیندهٔ کسب‌وکار شرکت گره خورده است.

پول از کجا می‌آید؟

سهامدار از دو راه سود می‌برد: یکی بالا رفتن قیمت سهم، دیگری «سود نقدی» که شرکت هر سال بعد از مجمع تقسیم می‌کند. هر دو تضمینی نیستند و قیمت می‌تواند پایین هم برود.

فرض کن سهمی را ۱۰۰۰ تومان خریدی. اگر یک سال بعد قیمتش ۱۲۰۰ تومان شود و شرکت ۱۰۰ تومان هم سود نقدی بدهد، روی هم ۳۰۰ تومان یعنی ۳۰٪ سود کرده‌ای. ولی اگر کار شرکت بد پیش برود، ممکن است قیمت به ۸۰۰ تومان برسد و سود نقدی هم نباشد. این دو راه سود، هر دو به عملکرد شرکت و حال بازار بستگی دارند.

ارزش اسمی، قیمت بازار و ارزش کل شرکت

هر سهم در بورس تهران یک «ارزش اسمی» دارد که ۱۰۰ تومان (۱۰۰۰ ریال) است. این عدد فقط روی کاغذ است و با قیمتی که سهم در بازار معامله می‌شود فرق دارد. قیمت بازار را خریدارها و فروشنده‌ها هر روز تعیین می‌کنند؛ ممکن است ۵۰۰ تومان باشد یا ۵۰ هزار تومان.

اگر قیمت بازار یک سهم را در تعداد همهٔ سهم‌های شرکت ضرب کنی، «ارزش بازار» شرکت به دست می‌آید؛ یعنی بازار امروز کل شرکت را چند می‌خرد. مثلاً شرکتی با ۲ میلیارد سهم و قیمت ۳۰۰۰ تومان، ارزش بازاری برابر ۶۰۰۰ میلیارد تومان دارد.

پس قیمت یک سهم به‌تنهایی نمی‌گوید شرکت بزرگ است یا کوچک. سهم ۵۰۰ تومانی ممکن است مال شرکتی خیلی بزرگ‌تر از سهم ۵۰ هزار تومانی باشد؛ فقط تعداد سهم‌هایش بیشتر است.

بدترین حالت برای سهامدار چیست؟

سهامدار شریک سود و زیان شرکت است، ولی مسئول بدهی‌های شرکت نیست. اگر شرکتی ورشکست شود، طلبکارهای شرکت نمی‌توانند از تو پول بخواهند. بدترین حالت این است که ارزش سهمت به صفر نزدیک شود؛ یعنی حداکثر همان پولی را از دست می‌دهی که برای سهم داده‌ای.

البته این «حداکثر» هم کم نیست. برای همین فقط پولی را وارد بازار سهام کن که اگر مدتی بخشی از آن کم شد، زندگی‌ات به هم نریزد؛ نه پول اجارهٔ ماه بعد، نه پول قرضی.

خلاصهٔ درس

سهم یعنی مالکیت یک تکه از شرکت؛ با خریدش شریک سود و زیان می‌شوی، نه طلبکار.

سود سهامدار از دو راه می‌آید: بالا رفتن قیمت و سود نقدی بعد از مجمع. هیچ‌کدام تضمینی نیست.

قیمت یک سهم بزرگی شرکت را نشان نمی‌دهد؛ ارزش بازار یعنی قیمت ضرب در تعداد سهم‌ها.

بیشترین ضرر سهامدار همان پولی است که گذاشته؛ پس فقط با پولی وارد شو که فعلاً لازمش نداری.