P/E چیست؟ نسبت قیمت به سود و EPS به زبان ساده

«P/E» یکی از پرکاربردترین نسبت‌ها در تحلیل سهام است و تقریباً در هر سایت و تابلوی بورسی کنار نام نماد دیده می‌شود. این نسبت به زبان ساده می‌گوید بازار امروز حاضر است به ازای هر یک ریال سود سالانهٔ شرکت، چند ریال بپردازد. برای فهم درست آن، ابتدا باید با «سود هر سهم» یا EPS آشنا شد.

EPS یا سود هر سهم چیست؟

EPS کوتاه‌شدهٔ Earnings Per Share است و از تقسیم سود خالص شرکت بر تعداد سهام آن به دست می‌آید. اگر شرکتی در یک سال صد میلیارد ریال سود خالص داشته باشد و صد میلیون سهم منتشر کرده باشد، سود هر سهم آن هزار ریال است. سود خالص از صورت سود و زیان شرکت برداشته می‌شود؛ یعنی درآمد فروش منهای بهای تمام‌شده، هزینه‌های عمومی و اداری، هزینه‌های مالی و مالیات.

دقت کنید که EPS به تعداد سهام وابسته است. اگر شرکت افزایش سرمایه بدهد و تعداد سهامش بیشتر شود، سود هر سهم کوچک‌تر می‌شود، حتی اگر سود کل شرکت تغییری نکرده باشد. به همین دلیل مقایسهٔ EPS یک شرکت در دو دورهٔ مختلف بدون در نظر گرفتن افزایش سرمایه می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

P/E چطور محاسبه می‌شود؟

P/E حاصل تقسیم قیمت سهم بر سود هر سهم است. در مثال بالا، اگر قیمت سهم ده هزار ریال باشد، P/E برابر ده می‌شود. یعنی اگر سود شرکت ثابت بماند و تمام آن تقسیم شود، حدود ده سال طول می‌کشد تا سهامدار مبلغی برابر قیمت خرید را به‌صورت سود دریافت کند. این تعبیر ساده‌شده است، اما کمک می‌کند حس بهتری از عدد داشته باشید.

P/E بالاتر یعنی بازار برای هر ریال سود، پول بیشتری می‌پردازد. این می‌تواند نشانهٔ انتظار رشد سود در آینده باشد، یا نشانهٔ اینکه سهم نسبت به سودش گران معامله می‌شود. P/E پایین‌تر هم ممکن است به معنای ارزان بودن سهم باشد، یا اینکه بازار به ادامهٔ همین سود اعتماد ندارد. خود عدد به‌تنهایی قضاوت نهایی نیست.

P/E گذشته‌نگر (TTM) و آینده‌نگر

سودی که در مخرج کسر قرار می‌گیرد، می‌تواند از دو جنس باشد. در P/E گذشته‌نگر یا TTM (Trailing Twelve Months)، سود چهار فصل اخیر که شرکت واقعاً گزارش کرده جمع زده می‌شود. مزیت این روش آن است که بر پایهٔ اعداد منتشرشده است و حدس و گمان در آن نیست؛ عیبش این است که به گذشته نگاه می‌کند و ممکن است شرایط فعلی شرکت را نشان ندهد.

در P/E آینده‌نگر، به جای سود گذشته، سود پیش‌بینی‌شدهٔ سال جاری یا سال بعد در مخرج می‌آید. این پیش‌بینی ممکن است از خود شرکت باشد یا از تحلیلگران. P/E آینده‌نگر به انتظارات نزدیک‌تر است، اما دقتش به کیفیت پیش‌بینی بستگی دارد و پیش‌بینی‌ها بارها اشتباه از آب درمی‌آیند.

در راوی ایندکس، EPS به‌صورت دوازده‌ماههٔ اخیر (TTM) از صورت‌های مالی منتشرشده در کدال محاسبه می‌شود و P/E با قیمت لحظه‌ای سهم به دست می‌آید. این عدد را در صفحهٔ تحلیل بنیادی نمادها می‌بینید و کنار آن، سود تخمینی بر پایهٔ گزارش‌های ماهانه هم نمایش داده می‌شود.

مقایسه با P/E صنعت

P/E یک سهم وقتی معنا پیدا می‌کند که با چیزی مقایسه شود. رایج‌ترین مقایسه، P/E شرکت‌های هم‌صنعت است. صنایع مختلف به دلیل ریسک، ثبات سود و چشم‌انداز رشد، معمولاً P/Eهای متفاوتی دارند؛ مثلاً P/E یک شرکت کالایی که سودش به قیمت‌های جهانی وابسته است، با یک شرکت دارویی یا خدماتی قابل مقایسهٔ مستقیم نیست. اگر P/E یک شرکت از میانگین هم‌گروه‌هایش خیلی بالاتر یا پایین‌تر است، باید دنبال دلیلش گشت.

برای کنار هم گذاشتن چند شرکت هم‌صنعت می‌توانید از مقایسهٔ بنیادی نمادها استفاده کنید و برای پیدا کردن نمادها با محدودهٔ P/E دلخواه، غربالگر بنیادی را ببینید.

چرا P/E یک نماد در سایت‌های مختلف فرق دارد؟

• نوع سود: یکی سود دوازده‌ماههٔ اخیر را استفاده می‌کند، دیگری سود آخرین سال مالی کامل و سومی سود پیش‌بینی‌شده.
• زمان به‌روزرسانی: گزارش فصلی تازه ممکن است در یک سایت زودتر از سایت دیگر وارد محاسبه شود.
• قیمت مبنا: برخی قیمت آخرین معامله را به کار می‌برند و برخی قیمت پایانی.
• تعداد سهام: اگر افزایش سرمایه تازه ثبت شده باشد، تعدیل نکردن تعداد سهام یا سود، عدد را جابه‌جا می‌کند.
• اقلام غیرعملیاتی: بعضی منابع سودهای یک‌باره، مثل فروش دارایی، را کنار می‌گذارند و بعضی نه.

پس پیش از مقایسهٔ دو عدد، ببینید هر منبع P/E را با چه روشی حساب کرده است. مقایسهٔ P/E دو شرکت فقط وقتی منصفانه است که هر دو به یک روش محاسبه شده باشند.

محدودیت‌های P/E

• وقتی شرکت زیان‌ده است یا سودش نزدیک صفر است، P/E منفی یا بسیار بزرگ می‌شود و معنای کاربردی ندارد.
• سودهای یک‌باره، مثل فروش زمین یا سرمایه‌گذاری، می‌توانند P/E را به‌طور موقت پایین نشان دهند.
• در شرکت‌های چرخه‌ای، P/E پایین گاهی در اوج سودآوری دیده می‌شود؛ درست زمانی که سود در آستانهٔ کاهش است.
• P/E بدهی شرکت، کیفیت دارایی‌ها و جریان نقدی را نشان نمی‌دهد؛ دو شرکت با P/E یکسان می‌توانند ریسک بسیار متفاوتی داشته باشند.
• تورم و تغییر نرخ ارز سود حسابداری را جابه‌جا می‌کند و مقایسهٔ P/E در دوره‌های زمانی دور از هم را دشوار می‌سازد.

به همین دلیل بهتر است P/E را در کنار نسبت‌های دیگر و خواندن صورت‌های مالی بررسی کنید. مطلب تحلیل بنیادی سهام چیست؟ تصویر کامل‌تری از این ابزارها می‌دهد.

این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ نمادی نیست.